Хатохонӣ дар ушшоқсароӣ

Маълуми ҳама бод, ки Шашмақом аз шеъри олӣ, мусиқии классикии олӣ, овозхонии олӣ ва навозандагии олӣ иборат аст. Хушбахтона дар Самарқанд ва дигар шаҳрҳо мақомхонҳои нав пайдо шуда истодаанд. Комёбиҳо албатта ҳасттанд, ки онро санъатшиносон дар оянда таҳлил хоҳанд кард.

Каминаро, ки аз аҳли адаб ҳастам, баъзе хатоҳо дар сароидани шеърҳои адабиёти мумтозамон ба ташвиш овардааст.

Вақте мебинед, ки дар суруди Ушшоқи Самарқанд ду байтро аз мобайни ғазали Зебиниссо партофта мегузаранд, бефарқ набояд буд. Дар ин маврид ҳикояти “Хоҷа Ҳофиз ва хиштрез” ба ёд меояд. Шодравон Аҳмад Бобоқулов танҳо як байтро партофтааст, аз тарси режими коммунистӣ, зеро дар он тавофи Каъба таъкид мешавад.

Решашиносии миллии тоҷикӣ

Решашиносии миллӣ илмест, ки бунёди менталитети миллатро ҳифз ва аз вайроншавӣ бозмедорад. Агар дар кишвар донишмандони асили ин илм набошанд, миллат завол меёбад ва агар шакл нагирифта бошад, ҳеҷ гоҳ комил нахоҳад шуд.

Решашиносии миллӣ рукни асосии бақои миллат аст. Танҳо решашиносии миллӣ муайян хоҳад кард, ки аз осори фарҳангӣ ба кадом асарҳо аввалият бояд дод, дар барномаи таълим асосан бояд чиҳо бошанд, маъракаҳо дар асл чӣ хел бояд бошанд ва бисёр тарафҳои гуногуни зиндагӣ.

Агар аз мероси мусиқӣ мисол орем, бояд биандешем, ки аввалиятро ба Шашмақоми 1400-солаи Борбадӣ диҳем ё мусиқии нави муосир?  Аввалиятро дар насру назми классикӣ ба “Шоҳнома” диҳем ё ба асарҳои дигар мисли “Гурӯғлӣ”?

Соли оянда – ҷашни 170-солагии нобиғаи мусиқӣ Ҳоҷӣ Абдулазиз

 Бузургтарин мусиқидони Шашмақом, оҳангсоз, навозанда ва сарояндаи сурудҳои классикӣ Ҳоҷӣ Абдулазиз Абдурасулов ба таъкиди  шогирди азизаш Юнус Раҷабӣ соли 1854 зода шудааст.

Юнус Раҷабӣ, ки чор сол ҳамроҳи бародараш дар ҳавлии Ҳоҷӣ Абдулазиз зиндагӣ карда ҳама оҳангҳои Шашмақомро аз ӯ навишта мегирад ва ба ӯ, ки Ҳоҷӣ Адулазиз 66 сол ба Шашмақом хизмат кард ва 9 январи 1936 дар 82-солагӣ вафот намуд гуфтааст, бояд бовар кард.

Ҳукумат ва давлати Тоҷикистонро мебояд, ки бо пешниҳоди мусиқидонҳо барои таҷлили бошукӯҳи ҷашни 170-солагии ин нобиға қарори махсус қабул кунад.

Дар Самарқанд дар як қисми ҳавлии Ҳоҷӣ Абдулазиз музейи ёдгории ӯ кушода шудааст.

Корномаи Рустам дар деворнигораҳо ва матни суғдии Панҷакент

 Чаҳор сол боз дар Интернет сӯҳбате бо сардори экспедисияи архиологии Эрмитаж дар Панҷакент Павел Лурье, ки дар Эрмитажи Петербург мудири шӯъбаи тарихи санъати Ховар аст ва аз нақли ӯ чунин хулоса бармеояд, ки бозёфтҳои архиологии Панҷакент, яъне давраи тоисломии ин шаҳри бостонӣ асосан дар Эрмитаж нигоҳдорӣ мешаванд. Ман ин сӯҳбатро аз Ютуб ба саҳифаи худ кӯчонидам.

Аз тамошои ин сӯҳбат хоҳед донист, ки мо аз ин мероси бузурги ниёгони худ ҷудо афтодаем ва барои бештар ҷалб кардани сайёҳони хориҷӣ ба кишварамон роҳҳои бозгардонидани онҳоро бояд ҷустуҷӯ кунем. Албатта корест пурмуаммо. Аммо мо метавонем дар Панҷакент як қаср ё осорхона созем ва рассомонамон дар онҳо деворнигораҳои суғдии дар Эрмитаж маҳфузро дар шакли комил то тахриб шуданашон эҳё кунанд.

Чаро ба таъсиси Осорхонаи меъмории тоҷикон зарурат пеш омадааст?

 Бори чорум ё панҷум аст, ки дар ВАО оиди зарурати таъсиси Осорхонаи меъмории тоҷикон менависам.

Бори аввал 35 сол қабл навишта будам, вақте ки дар як сафар ба пойтахти Гурҷистон аз чунин осорхонаи онон дидан кардам. Гурҷиҳо аз ҳама минтақаи кишварашон хонаҳои истиқоматии қадимаи худро харида ба як теппаи нообод кӯчонида барои тамошои сайёҳони хориҷӣ омода кардаанд. Ҳамраҳам доктори илмҳои санъатшиносӣ Низом Нурҷонов буданд ва яке аз хонаҳоро дида гуфтанд, ки “о, ин хонаи помирӣ аст! Чӣ тавр ба ин ҷо афтодааст?”.

Баҳори пур аз нафосату меҳрубонӣ

На ҳар  кас метавонад ҷамъиятро дигар кунад. Донишмандони улуми инсоншиносӣ мегӯянд, ки агар дар ҳамон давлат  шароити хуб барои тавлиду тарбия ва зиндагии чунин шахсиятҳо мавҷуд бошад, теъдоди онҳо танҳо се дар сади аҳолӣ хоҳад буд. Театр ва синамо, адабиёт дар пайдоишу афзоиши теъдоди чунин шахсиятҳо нақши муҳим доранд. Ба ин қатор фалсафа низ дохил мешавад.

 

Барои он ки театр вазифаи худро комилан дуруст иҷро кунад, яъне дар ботини тамошобин катарсис ба вуҷуд оварда тавонад, омилҳои пуртаъсире лозиманд. Коргардони боистеъдод, ҳунарпешаи боистеъдод, рассому композитори бомаҳорат аз омилҳои асосианд. Аммо агар театршинос набошаду бурду бохти ин эҷодкоронро таҳлил накунад, дар санъати театрӣ пешрафт нахоҳад буд.

 

ҶӮРАХОН БАҚОЗОДА . ДАРДИ МИЛЛАТ ДАРДИ ӮСТ

Он масъалаҳои муҳим ва рӯзмаррае, ки имрӯз моро сахт ба ташвиш овардааст, дар офаридаҳои иддае аз нависандагон дар перояи бадеӣ мавриди баррасӣ қарор мегиранд, ки яке аз ин қабил адибони ҳассос ва шинохтаи тоҷик Адаш Истад мебошад.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 3

 [мақолаи сеюми китоби дуюм]

 Нон дар нондон, калидаш дар осмон. Ин мақол мисли мақоли ёр дар хонаву мо гирди ҷаҳон мегардем аст. Аввалиро дар мавриди коре мегӯянд, ки ҳалли он дар ихтиёри инсони хокӣ нест.

 Зан агар оташ намешуд, хом мемондем мо.

 Дил дили Зайнаб, яъне зан як мӯъҷизаест, ки то дили онро ба даст наорад, зиндагии мард ноосуда хоҳад буд.

Савдои мошин

[ҳикоя]

 

Профессор Мавлон Амон баногоҳ дар хона эълон кард, ки Мерседеси кӯҳнаи худро мефурӯшад.

 

Занаш эътироз кард: - Бору бисотамон ҳамин як мошин аст, нафурӯшед. Нафақаамон ба рӯзгор мерасад. Ба чизе зор нестем.

 

- Аммо ин набераписарамон мошинро мешӯям гуфта маро фиреб карда ба кӯчаи сермошин бароварда истодааст. То мойка (мошиншӯйхона) роҳ анчекак. Худо нахоста ягон фалокат нашавад мегӯям,- гуфт профессор.

 

Портрет писателя Адаша Истада работы Зебинисо Шариповой. Спасибо талантливой художнице за бесценный подарок!