вторник, 10 июля 2018 г.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 28


Нӯҳтая кандагӣ.
Оиди писарбачаҳои бадрафтор, ки насиҳатро намегиранд.

Даҳонҳаром.
Касоне, ки дар гуфтор суханҳои кабеҳ, аз қабили номҳои олати таносулро ба кор мебаранд. Яъне ба даҳон калимаҳои ҳаромро гирифтаанд. Дар бораи ин қабил мегӯянд: Вай даҳон ё калӯшкӯҳна?

Дар ин гап ҷон ҳаст.
Дар Самарқанд сухан ҷон дорад. Дар он маврид мегӯянд, ки сухан рост бошад.

среда, 4 июля 2018 г.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 27


Меҳр дар чашм.
Яъне касеро кам бубинед, меҳраш дар дилатон кам мешавад. Муҳаббат, ишқ калимаҳои арабианд. Меҳр арабӣ нест. Муҳаббат, ҳабиб аз як решаанд, ишқ, ошиқ, маъшуқа низ.
Меҳр – номи худои бостонии мардуми мост, ки пеш аз дини зардуштӣ дини меҳрпарастӣ, яъне митроизм дар марзҳои Осиёи Марказӣ ва Эрон будааст ва тавассути сарбозони Искандари Македонӣ ба Аврупо паҳн шудааст. Номи аврупоиаш – Митро.
Ба ин сабаб дар калимаи меҳр унсури қудсӣ, яъне осмонӣ ҳаст.

Дар дил ҳавасҳо дорам, дасти норасо дорам.
Яъне ба хароҷоти калон пул ё имконият надораду бояд қаноат кунад.

суббота, 2 июня 2018 г.

Ибораҳои обдори Самарқандиён – 26


Ҷаранги мис аз тилло баланд аст.
Ба ин монанд аст мақоли «Садои гови бешир - баланд». Дар Самарқанд ибораи «мисаш баромад» ба маънои аслаш ошкор шуд аст.
Зангӯларо аз мис месозанд. Ва баъзе созҳоро низ. Аз мис бисёр чизҳои хуб сохта мешавад, алалхусус ҳунари ҳаккокӣ дар мис ривоҷ дорад ва баъзеи ин осор аз нархи тилло кам нестанд.

Аммо мис мис аст, тилло тиллост!
Истеъдоди ҳақиқӣ – тиллост. Вақте ки эҷодкори асил нею ноасили беистеъдод пешгаҳнишин шуд, ҷаранги мис аз тилло баланд аст мегӯянд.

воскресенье, 27 мая 2018 г.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 25


Кулли ёмин – бадтар.
Аз баланд шудани нархҳо касе шикоят кунад, ҳамсӯҳбаташ ин мақолро ба забон меорад.

Баъди ош як дам набош.
Палавро ош мегӯянд. Таоми серравғану сергӯшт, ки ҳаст, ҳазмаш мушкил аст барои организм.
Ба инсабаб баъди хӯрдани палав дам гирифтан беҳтар аст, то ки ба дил зӯр наояд.

Марда биниаш бошад, бас.
Яъне зебоӣ хоси мардон нест.

Хушрӯгия ба табақ намемонанд.
Яъне ҳусн чизе нест, агар зан таоми болаззат пухта натавонад.

Хешӣ ба хешию, савдо – бегона.
Яъне ба фурӯхтани чизе ба хешон чун ба бегона муносибат мекунанд.

четверг, 24 мая 2018 г.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 24


Ба писарамон ғилоф гирифта  додем.
Яъне зандор кардем.

Кор ханҷар мекунад, на ғилоф.
Яъне мард бояд кор кунад, на зан. Вақте ки занҳо ба шаҳрҳои дур ба мардикорӣ мераванд, бачаҳо бесаробон мондаанд, ин зарбулмасали кӯҳнаи халқӣ бо тобиши нав ҷилва мекунад.

 Зани ёшу шӯи  пир, сават мону чӯҷа гир.

Чирчираки таги тобут.
Ҳосили чунин занушӯӣ.

вторник, 8 мая 2018 г.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 23


Киникашон ба ҳамдигар бастагӣ.
Нофро самарқандиён киник низ мегӯянд. Ин ҷо таъна ба он ки бе ягон ҳамроҳи доимӣ он одам ба ҷое рафтан намехоҳад.

Такка бошаду шир тияд.
Такка – бузи нари бадбӯй аст, ки бо ин нуқс дар гуфтугӯ истифода мешавад.
Вақте ки аз ошхонае бо аробачаи пури ахлот берун омадани бомжеро мебинам, ин мақол ба ёдам меояд. Яъне ин мақол дастури кории бизнесменҳои кӯҳнаву нав аст.

Хӯрӣ  катта шавӣ, нахӯрӣ латта шавӣ.
Зарбулмасали хомфарбеҳу тағораишкамҳо.

пятница, 20 апреля 2018 г.

Баъзе ибораҳои обдори самарқандиён – 22


Аз табақи мис ғелид.
Яъне аз худ рафт. Ба монанди мақоли Хара таъриф кунӣ, худаша ба ҷар мепартояд.

Савори хари ҳамсоя ба ҷаннат рафтанӣ.
Касе, ки ба воситаи каси дигар соҳиби сарват ё мансаб шуданист.

Гапа кӣ занад? Пулдор!
Пулдор дар аксар маврид даҳонкалонӣ мекунад ва ин «Айба кӣ кунад? Маиб» барин садо медиҳад. Аммо дар ҷамъияти сармоядорӣ каси пулдорро маиб (маъюб) гуфта наметавонед, зеро, ки пулдор одами зӯр ба ҳисоб меравад.

На дар бел меистаду на дар табақ.
Оиди суханҳои по дар ҳаво.

вторник, 17 апреля 2018 г.

Оиди аҳамияти зарбулмасалу мақолҳо


Донишманди шинохтаи илми забоншиносии тоҷик, устоди Донишгоҳи давлатии Самарқанд Амон Воҳидов баъди чопи ду порча аз маҷмӯаи «Ифодаҳои обдори самарқандиён» дар рӯзномаи «Овози Самарқанд» 7.04.2018 мақолае таҳти унвони «Шираи забон» чоп карданд, ки эҳтироми бузургест нисбати забони модарӣ. Дар ин мақолаи дарҳақиқат олимона фикрҳои дурусти донишмандона баён шудаанд. Воқеан ҳам дар баъзе маврид камина маънои аслии мақолро шаҳр додаам ва аз шарҳи маъноҳои маҷозии он худдорӣ кардаам.

Гуфтаниам, ки ин коре, ки кардам, як навъ ба ёди мардум овардани баъзе мақолҳои аз забонҳо гумшудаистода, ба  онҳо додани як тобиши нав буд. Ба ин сабаб ба он талабҳои илмие, ки илми мақолшиносӣ пеш гузоштааст, кам эътибор додаам.

понедельник, 16 апреля 2018 г.

Ибораҳои обдори самарқандиён – 21


Ба  бача кор фармою аз пасаш дав.
(Аз силсилаи «Ҳикоёти зaрбулмасалдор»)

Ман 15-16-сола ва додарам Аҳмад 12-12-сола буд. Азбаски хонаамон дар ҷои нобоб буд, колхоз барои оилаи мо барои сохтани оморати нав замин дод. Вақте ки деворҳои хона таги болор шуданд, ягон ҷондорро кушта хун мебароранд, то ки балои ба хонаи навсохт меомадагиро ба ҳамин пешгирӣ кунанд. Тибқи ақидаи мардум.

- Ҳеҷ набошад ягонта хурӯсро ҳам кушед, мешавад,- маслиҳат дод устои иморатсоз Нарзуллохон, ки аз дӯстони падарам буд.

среда, 11 апреля 2018 г.

Ибораҳои обдори самарқандиён – 20


Калла гуфта кадуя бардошта гаштас.
Оиди одами нодон.

Майнема туруш накун.
Ба маънои каллаама гаранг накун.

Сайр ҳам сайру саргардонӣ ҳам сайр.

Сараша дута кун.
То сараша дута накунӣ, чӣ будани рӯзғора намефаҳмад, пули кор кардагеша дар кӯча хӯрда омадан мегирад.