Мақолаи ҳафтум
Ислоҳоти мактаб маблағи зиёде талаб мекунад, - гуфт як шиносам, - Магар беҳтар нест, ки ба ҷои он мактаби репетиторӣ кушоянд?
Ҳама хуб медонанд, ки мактаби миёна барои ба донишгоҳ дохил шудан дониши кофӣ намедиҳад ва бисёр касон барои фарзандонашон як-ду сол пеш аз хатми мактаб барои ҳар як фане, ки аз он имтиҳони қабул ҳаст, репетитор мегиранд.
Ман ҳам як фарзандамро ба репетиторҳо хононда будам. Репетиторӣ дар кишвари мо ғайрирасмист.
Бо репетиторӣ муаллим баъди машғулиятҳои худ дар мактаб, баъди ба хонаи худ омадан машғул мешавад. Ў бар ивази маблағе, албатта на кам мекўшад нуқсонҳои мактаби расмиро барҳам диҳад, дониши (дар мактаб гирифта натавонистаи) талабаро пурра кунад.
Талаба аз назди як репетитор баромада ба назди репетитори дигар метозад, ки он метавонад дар канори дигари шаҳр бошад. Репетитор чӣ хел меомўзонад, ба виҷдони худаш вобаста аст. Онро касе контрол карда наметавонад. Ба ғайри ин чунин репетиторҳо ба тарбияи маънавию ахлоқиву фарҳангӣ масъул нестанд.
Мактаби репетитории расмии ҷопонӣ ҳамин камбудиҳоро барҳам додааст. Яъне барои таҳсили иловагӣ шароити хуб муҳайё кардааст.
Дар мактаби репетитории ҷопонӣ, ки дзюко ном дорад, шогирдони мактаб баъди хотимаи дарсҳои мактаби миёна ва дар хонаи худ таом хўрдан мераванд.
Дар ҳар синфи репетитории дзюко на беш аз панҷ талаба таълим мегиранд. Таълим дар чунин мактабҳо пулакист ва барои ҳар талаба моҳе 20 ҳазор йен бояд дод. Дар се мактаби дзюкои Токио 200 ҳазор нафар мехонанд.
Фарқ байни репетитории ғайрирасмӣ ва дзюко он аст, ки дар охирӣ назорати расмӣ ба сифати кори муаллимон ҳаст ва ба тарбияи маънавию ахлоқӣ расман масъуланд.
Набудани ҳамкорӣ байни мактабу репетитор нуқсони бузурги ҳама гуна намудҳои репетиторӣ аст. Дар ин бобат мактаби финӣ бо афзалияти зиёде фарқ мекунад. Дар мактаби финӣ муаллимони машғулиятҳои баъди нисфирўзӣ ҳар рўз мунтазам муаммоҳои дар азхуд кардани дарсҳо ба вуҷуд омадаро зина ба зина ҳал карда пеш мераванд, ки дигар ба репетиторӣ ҳоҷат нест.
Дар мактаби репетиторӣ бошад, ҳама нуқсонҳои дар 11-12 сол ҷамъшударо дар як-ду сол бартараф карданӣ мешаванд, ки муаллими репетитор нобиға бошад ҳам на ҳамаи онҳоро метавонад ислоҳ кунад.
пятница, 11 декабря 2009 г.
четверг, 10 декабря 2009 г.
Кембриҷ ва Оксфорди тоҷикон
Мақолаи шашум
Дар Аврупо Оксфорд ва Кембриҷ беҳтарин ва машҳуртарин донишгоҳҳоянд. Донишгоҳи Оксфорди Англия дар оғози асри XII таъсис ёфтааст ва аввалин университети ин кишвар аст. Он нахуст барои афзоиши дониши рўҳониён таъсис шуда буд, аммо бо кўшиши шоҳони маърифатпарвар ба донишгоҳи асосии дунявии мардуми олирутба гардид. Дар муддати сад соли аввал он қадар ривоҷ ёфт, ки ақидаҳои пешқадами профессору донишҷиёни он ба мардуми омии шаҳри Оксфорд нафорид ва байни аҳолии шаҳру университет зиддияти шадид ба вуҷуд омад. Баъди як задухўрд профессору донишҷиёни Оксфорд ба Кембриҷ гурехта дар он ҷо донишгоҳи нави аристократиро таъсис доданд.
Оё барои тоҷикон чунин донишгоҳҳои олимақом лозиманд?
Лозиманд. Барои он лозиманд, ки давлат тавонад дар мактаби миёна бо баҳои аъло таҳсил кардаро рағбатнок созад, муносибатро байни муассисаҳои таълим ва ҷомеа ба дараҷаи кишварҳои пешрафтаи ҷаҳонӣ ба роҳ монад.
Дар Оксфорду Кембриҷи тоҷикӣ таҳсили пулаки набояд бошад. Профессорҳо аз донишмандони машҳур бояд интихоб шаванд.
Дар кишвар се хели мактабҳои олӣ – мартабааш олӣ (оксфордӣ), мартабааш миёна ва мартабааш саввум бояд амал кунанд.
Имтиҳони давлатӣ барои ҳама мактабҳои олӣ дар ҳама шаҳрҳо бояд баробар гирифта шаванд. Чуноне ки дар Эрон ҳаст: ҳеҷ як абитуриент пешаки намедонад, ки дар кадом шаҳр ва дар кадом донишгоҳ таҳсил хоҳад кард. Агар чунин низом ҷорӣ шавад, компютер аз рўи баҳоҳои дар мактаби миёна ва дар имтиҳони умумии давлатӣ гирифта ҷои таҳсили студентро муайян мекунад. Онҳое, ки барои донишгоҳи навъи оксфордӣ балашон намерасад, ба донишгоҳҳои нимапулакии мақоми миёна хоҳанд дохил шуд. Онҳое, ки ба ин донишгоҳҳо низ балашон нарасад, ба донишгоҳҳои хусусии пулакӣ хоҳанд даромад.
Чунин амал барои дар ҷомеа устувор намудани шоистасолорӣ зарур аст.
Шогирдони мактаби миёна ҳамон вақт ба омўзиши фанҳо кўшиш хоҳанд намуд, ки ҳосили кўшишҳои пешинаи худро дар вақти имтиҳони қабул ба мактабҳои олӣ равшан ҳис кунанд.
Муаммое, ки барои ҷорӣ кардани ин низом пеш меояд, ришвахории омўзгорони мактаби олист.
Агар дар мактаби олии навъи оксфордӣ муаллимон вақти имтиҳонҳо ришвахори карда ба донишҷўёни камсавод баҳоҳои баланд гузоштанро давом диҳанд, мақсад амали нахоҳад шуд.
Баъд қоидаву қонунҳоеро бояд қабул кард, ки тибқи онҳо дар вазифаҳои баланд чӣ давлативу чӣ ҷамъиятӣ дар вақти интихоби кадрҳо ба воситаи озмун танҳо хатмкардаҳои мактаби олии мартабаи олӣ (яъне оксфордӣ) имтиёз хоҳанд дошт.
Он гоҳ ба маҳалгароӣ, хешутаборпарастӣ барин падидаҳои протексионистӣ заминае нахоҳад монд.
Хатмкардагони мактабҳои олии Тоҷикистон бо дипломҳои худ ҳуқуқи комили дар кишварҳои Ғарб кор карданро бояд дошта бошанд. Як тоҷикистони, ки маълумоти олӣ дораду дар Русия кор мекунад, гуфт, ки дипломҳои донишгоҳҳои Тоҷикистонро Русия эътироф намекунад. Ба ин сабаб ҳазорон тоҷикони маълумоти олидор маҷбуранд, ки ба корҳои каммузд даст бизананд. Ё бекор нишинанд. Ба мисли ман, - илова кард ў.
19 июни соли 1999 давлатиҳои Аврупо дар шаҳри Болоня эъломияи «Минтақаи маълумоти олии аврупоӣ»-ро қабул карданд. То ҳол ба ин эъломия 46 давлат шомил гардидаанд. Эъломияи Болоняро Русия, Украина ва Қазоқистон низ имзо кардаанд.
Ҳукумати Тоҷикистонро мебояд, ки аз чунин ҷараёнҳои байналхалқӣ бехабар намонад ва ба онҳо ҳамроҳ шуда мактабҳои олии худро ба меъёрҳои аврупоӣ мувофиқ гардонад.
Дар Аврупо Оксфорд ва Кембриҷ беҳтарин ва машҳуртарин донишгоҳҳоянд. Донишгоҳи Оксфорди Англия дар оғози асри XII таъсис ёфтааст ва аввалин университети ин кишвар аст. Он нахуст барои афзоиши дониши рўҳониён таъсис шуда буд, аммо бо кўшиши шоҳони маърифатпарвар ба донишгоҳи асосии дунявии мардуми олирутба гардид. Дар муддати сад соли аввал он қадар ривоҷ ёфт, ки ақидаҳои пешқадами профессору донишҷиёни он ба мардуми омии шаҳри Оксфорд нафорид ва байни аҳолии шаҳру университет зиддияти шадид ба вуҷуд омад. Баъди як задухўрд профессору донишҷиёни Оксфорд ба Кембриҷ гурехта дар он ҷо донишгоҳи нави аристократиро таъсис доданд.
Оё барои тоҷикон чунин донишгоҳҳои олимақом лозиманд?
Лозиманд. Барои он лозиманд, ки давлат тавонад дар мактаби миёна бо баҳои аъло таҳсил кардаро рағбатнок созад, муносибатро байни муассисаҳои таълим ва ҷомеа ба дараҷаи кишварҳои пешрафтаи ҷаҳонӣ ба роҳ монад.
Дар Оксфорду Кембриҷи тоҷикӣ таҳсили пулаки набояд бошад. Профессорҳо аз донишмандони машҳур бояд интихоб шаванд.
Дар кишвар се хели мактабҳои олӣ – мартабааш олӣ (оксфордӣ), мартабааш миёна ва мартабааш саввум бояд амал кунанд.
Имтиҳони давлатӣ барои ҳама мактабҳои олӣ дар ҳама шаҳрҳо бояд баробар гирифта шаванд. Чуноне ки дар Эрон ҳаст: ҳеҷ як абитуриент пешаки намедонад, ки дар кадом шаҳр ва дар кадом донишгоҳ таҳсил хоҳад кард. Агар чунин низом ҷорӣ шавад, компютер аз рўи баҳоҳои дар мактаби миёна ва дар имтиҳони умумии давлатӣ гирифта ҷои таҳсили студентро муайян мекунад. Онҳое, ки барои донишгоҳи навъи оксфордӣ балашон намерасад, ба донишгоҳҳои нимапулакии мақоми миёна хоҳанд дохил шуд. Онҳое, ки ба ин донишгоҳҳо низ балашон нарасад, ба донишгоҳҳои хусусии пулакӣ хоҳанд даромад.
Чунин амал барои дар ҷомеа устувор намудани шоистасолорӣ зарур аст.
Шогирдони мактаби миёна ҳамон вақт ба омўзиши фанҳо кўшиш хоҳанд намуд, ки ҳосили кўшишҳои пешинаи худро дар вақти имтиҳони қабул ба мактабҳои олӣ равшан ҳис кунанд.
Муаммое, ки барои ҷорӣ кардани ин низом пеш меояд, ришвахории омўзгорони мактаби олист.
Агар дар мактаби олии навъи оксфордӣ муаллимон вақти имтиҳонҳо ришвахори карда ба донишҷўёни камсавод баҳоҳои баланд гузоштанро давом диҳанд, мақсад амали нахоҳад шуд.
Баъд қоидаву қонунҳоеро бояд қабул кард, ки тибқи онҳо дар вазифаҳои баланд чӣ давлативу чӣ ҷамъиятӣ дар вақти интихоби кадрҳо ба воситаи озмун танҳо хатмкардаҳои мактаби олии мартабаи олӣ (яъне оксфордӣ) имтиёз хоҳанд дошт.
Он гоҳ ба маҳалгароӣ, хешутаборпарастӣ барин падидаҳои протексионистӣ заминае нахоҳад монд.
Хатмкардагони мактабҳои олии Тоҷикистон бо дипломҳои худ ҳуқуқи комили дар кишварҳои Ғарб кор карданро бояд дошта бошанд. Як тоҷикистони, ки маълумоти олӣ дораду дар Русия кор мекунад, гуфт, ки дипломҳои донишгоҳҳои Тоҷикистонро Русия эътироф намекунад. Ба ин сабаб ҳазорон тоҷикони маълумоти олидор маҷбуранд, ки ба корҳои каммузд даст бизананд. Ё бекор нишинанд. Ба мисли ман, - илова кард ў.
19 июни соли 1999 давлатиҳои Аврупо дар шаҳри Болоня эъломияи «Минтақаи маълумоти олии аврупоӣ»-ро қабул карданд. То ҳол ба ин эъломия 46 давлат шомил гардидаанд. Эъломияи Болоняро Русия, Украина ва Қазоқистон низ имзо кардаанд.
Ҳукумати Тоҷикистонро мебояд, ки аз чунин ҷараёнҳои байналхалқӣ бехабар намонад ва ба онҳо ҳамроҳ шуда мактабҳои олии худро ба меъёрҳои аврупоӣ мувофиқ гардонад.
понедельник, 7 декабря 2009 г.
Оиди як ишораи Э.Раҳмон
Дар ҷаласаи Шўрои ҷамъиятӣ, ки аввали моҳи декабр баргузор шуду телевизион намоиш дод, Ҷаноби Олӣ дар омади гап ба мақоми маориф дар Ҷопон ишорае карданд. Аъзои ин Шўро, азбаски мавзўъи ҷамъомад дигар буд, оиди ин ишораи эшон чизе нагуфтанд.
Ва дар суханрониҳои баъдӣ дар матбуот низ чизе гуфта нашуд. Ҳол он ки ин мавзўъ низ барои Тоҷикистон хеле пураҳамият ва сарнавиштсоз аст.
Азбаски оиди низоми маорифи Ҷопон маводе дар даст доштам, барои хонандагони блог чанд сатре навистам.
Аз ҷиҳати теъдоди маълумоти олидорон Ҷопон дар байни кишварҳои ҷаҳон дар ҷои аввал қарор дорад. Чилу ду фоизи ҷопонҳо маълумоти олӣ доранд.
Ҷопон шашсад университет дорад. Олмон, ки аз кишварҳои пешрафтатарин ва серодам аст соҳиби 383 мактаби олӣ мебошад. Бубинед фарқ аз куҷо то куҷост!
Теъдоди донишҷўёни мактаби олии Ҷопон зиёда аз 3 миллион нафар аст!
Дар Ҷопон на танҳо ҳама мактабҳои олӣ пулакианд, балки барои имтиҳони қабул низ бояд маблағ пардохт.
Тибқи маълумоти омории соли 2005 ба ҳар даҳ ҳазор одам дар Русия 495, дар ИМА 445, дар Олмон 240, дар Британияи Кабир 227 студенти мактаби олӣ рост меояд.
Дар ин ҷода низ Ҷопон дар мақими аввал аст.
Ҷопонҳо маорифро соҳаи муҳими ҳаётӣ меҳисобанд. Як мисоли оддӣ ба тасдиқи ин фикр:
Соли 1993 Вазорати маориф барои корҳои илмию тадқиқотӣ дар 5 сол аз Вазорати молияи Ҷопон 600 миллион доллар пурсидааст.
Вазорати молия бошад, 800 миллион доллар ҷудо карда талаб мекунад, ки барои корҳои тадқиқотӣ дар донишгоҳҳо грантҳо дар асоси озмун дода шавад. Илова ба грантҳое, ки корхонаҳо барои тадқиқотҳои махсус ҷудо мекунанд.
Ин маблағ илова ба маблағест, ки давлати Ҷопон аз буҷа барои Вазорати маориф ҷудо кардааст ва он низ 800 миллион доллар аст.
Бо вуҷуди ин мутахассисони ҷопон чунин меҳисобанд, ки ҳукумати Ҷопон агар маблағигузориро ба соҳаи маориф боз сад фоиз зиёд кунад, баъд дар ин бобат ба кишварҳои пешрафта баробар хоҳад шуд. Бисёрии ҷопонҳо маълумоти олиро дар кишвари худ не, балки дар Аврупо ва Амрико мегиранд. Аз ҳар чор нафар олиму муҳандиси Ҷопон се нафарааш маълумоти олиро дар Аврупо ва Амрико гирифтааст.
Вазорати маорифи Ҷопон барои донишмандони худ дар боби гирифтани грантҳо барои корҳои илмию тадқиқотӣ он қадар қоидаҳои бюрократӣ эҷод кардааст, ки на ҳар донишманди боистеъдод ба ин кор руҷўъ мекунад. Ба ин сабаб фирмаву ширкатҳои сершумоли ҷопонӣ дар аксар маврид барои корҳои тадқиқотӣ ба донишгоҳҳои хориҷӣ грант медиҳанд.
Ба фикри муҳаққиқони соҳа системаи мактаби олии Ҷопон аз талаботи замони муосир оқиб монда истодааст, гарчанде ҷопониҳо дар донишгоҳ аз субҳ то соати ёздаҳи шаб машғулият доранд.
Вазорати маорифи Ҷопон бошад барои модернизацияи университетҳо шароит фароҳам оварда истодааст. Яъне ба донишгоҳҳо иҷозат додааст, ки программаи таълимро бо солоҳдиди худ бисозанд.
Ин имкон дод, ки донишгоҳҳо ба ҳамдигар монанд набошанд, тибқи талаботи замони муосир барномаи таълимро тағйир диҳанд, ба таълими фанҳое бештар соат ҷудо кунанд, ки дар ҳаёт лозиманд. Студентҳо низ дар пурсишҳои социологӣ ибрози ақида кардаанд, ки аз омўхтани фанҳое, ки дар кор лозим намешаванд, даст кашидан зарур аст. Ин ҷо бамаврид аст, кайд кунам, ки дар баъзе донишгоҳҳои мо низ курсҳои омўзиши фанҳои ғайрикасбӣ он қадар зиёд шудаанд, ки соатҳои омўзиши фани касби асосиро то панҷоҳ дар сад ва аз он ҳам зиёдтар буридаанд.
Оиди афзалиятҳо ва нуқсонҳои маорифи Ҷопон соатҳо метавон ҳарф зад.
Дар Ҷопон маҳалгароӣ, хешутаборпарастӣ, ҷўрабозӣ яъне протексионизм нест. Яъне хатмкардаи мактаби олии камэътибор наметавонад ба воситаи тағо ё амак дар фирмаи баэътибор соҳиби ҷои кор гардад.
Мактабҳои олии боэътибор чанд донишгоҳи давлатии ангуштшуморанд.
Донишгоҳҳои камэътибор бошанд, хусусианд ва барои ба онҳо дохил шудан дар имтиҳонҳои қабул дониши баланд талаб намекунанд.
Яъне обрўю эътибори ҷопон ба он сахт вобастааст, ки ба дипломи кадом донишгоҳ соҳиб шудааст.
Ба ин сабаб ў аз кўдакӣ тамоми неруи худро барои бештар гирифтани дониш сарф мекунад. Барои ў дар азхудкунии дарс оқиб мондан даҳшат аст.
Аммо ҳоло мақсади камина ибрози чанд ҳарфе танҳо оиди як ишораи Э.Раҳмон буд. Ишораи бамаврид буд, ки рўшанфикрони тоҷикро ба фикр кардан водор намуда ҷасорат мебахшад, ки дар вохўриҳои оянда оиди ислоҳоти мактаб ҷасурона суханронӣ кунанд.
Дар мақолаи аз ин пеш навиштаам таъкид бар он буд, ки барои мо мактаби финландӣ (омўзиш – тамоми рўз, яъне рўзи пурраи таҳсил) бо педагогикаи Монтессори ё Френе мувофиқтар аст. Мегўянд, ки баъди шунидани ин пешниҳод ларза дар андоми баъзе мутасаддиёни маориф афтодааст. Оё рост бошад?
Ва дар суханрониҳои баъдӣ дар матбуот низ чизе гуфта нашуд. Ҳол он ки ин мавзўъ низ барои Тоҷикистон хеле пураҳамият ва сарнавиштсоз аст.
Азбаски оиди низоми маорифи Ҷопон маводе дар даст доштам, барои хонандагони блог чанд сатре навистам.
Аз ҷиҳати теъдоди маълумоти олидорон Ҷопон дар байни кишварҳои ҷаҳон дар ҷои аввал қарор дорад. Чилу ду фоизи ҷопонҳо маълумоти олӣ доранд.
Ҷопон шашсад университет дорад. Олмон, ки аз кишварҳои пешрафтатарин ва серодам аст соҳиби 383 мактаби олӣ мебошад. Бубинед фарқ аз куҷо то куҷост!
Теъдоди донишҷўёни мактаби олии Ҷопон зиёда аз 3 миллион нафар аст!
Дар Ҷопон на танҳо ҳама мактабҳои олӣ пулакианд, балки барои имтиҳони қабул низ бояд маблағ пардохт.
Тибқи маълумоти омории соли 2005 ба ҳар даҳ ҳазор одам дар Русия 495, дар ИМА 445, дар Олмон 240, дар Британияи Кабир 227 студенти мактаби олӣ рост меояд.
Дар ин ҷода низ Ҷопон дар мақими аввал аст.
Ҷопонҳо маорифро соҳаи муҳими ҳаётӣ меҳисобанд. Як мисоли оддӣ ба тасдиқи ин фикр:
Соли 1993 Вазорати маориф барои корҳои илмию тадқиқотӣ дар 5 сол аз Вазорати молияи Ҷопон 600 миллион доллар пурсидааст.
Вазорати молия бошад, 800 миллион доллар ҷудо карда талаб мекунад, ки барои корҳои тадқиқотӣ дар донишгоҳҳо грантҳо дар асоси озмун дода шавад. Илова ба грантҳое, ки корхонаҳо барои тадқиқотҳои махсус ҷудо мекунанд.
Ин маблағ илова ба маблағест, ки давлати Ҷопон аз буҷа барои Вазорати маориф ҷудо кардааст ва он низ 800 миллион доллар аст.
Бо вуҷуди ин мутахассисони ҷопон чунин меҳисобанд, ки ҳукумати Ҷопон агар маблағигузориро ба соҳаи маориф боз сад фоиз зиёд кунад, баъд дар ин бобат ба кишварҳои пешрафта баробар хоҳад шуд. Бисёрии ҷопонҳо маълумоти олиро дар кишвари худ не, балки дар Аврупо ва Амрико мегиранд. Аз ҳар чор нафар олиму муҳандиси Ҷопон се нафарааш маълумоти олиро дар Аврупо ва Амрико гирифтааст.
Вазорати маорифи Ҷопон барои донишмандони худ дар боби гирифтани грантҳо барои корҳои илмию тадқиқотӣ он қадар қоидаҳои бюрократӣ эҷод кардааст, ки на ҳар донишманди боистеъдод ба ин кор руҷўъ мекунад. Ба ин сабаб фирмаву ширкатҳои сершумоли ҷопонӣ дар аксар маврид барои корҳои тадқиқотӣ ба донишгоҳҳои хориҷӣ грант медиҳанд.
Ба фикри муҳаққиқони соҳа системаи мактаби олии Ҷопон аз талаботи замони муосир оқиб монда истодааст, гарчанде ҷопониҳо дар донишгоҳ аз субҳ то соати ёздаҳи шаб машғулият доранд.
Вазорати маорифи Ҷопон бошад барои модернизацияи университетҳо шароит фароҳам оварда истодааст. Яъне ба донишгоҳҳо иҷозат додааст, ки программаи таълимро бо солоҳдиди худ бисозанд.
Ин имкон дод, ки донишгоҳҳо ба ҳамдигар монанд набошанд, тибқи талаботи замони муосир барномаи таълимро тағйир диҳанд, ба таълими фанҳое бештар соат ҷудо кунанд, ки дар ҳаёт лозиманд. Студентҳо низ дар пурсишҳои социологӣ ибрози ақида кардаанд, ки аз омўхтани фанҳое, ки дар кор лозим намешаванд, даст кашидан зарур аст. Ин ҷо бамаврид аст, кайд кунам, ки дар баъзе донишгоҳҳои мо низ курсҳои омўзиши фанҳои ғайрикасбӣ он қадар зиёд шудаанд, ки соатҳои омўзиши фани касби асосиро то панҷоҳ дар сад ва аз он ҳам зиёдтар буридаанд.
Оиди афзалиятҳо ва нуқсонҳои маорифи Ҷопон соатҳо метавон ҳарф зад.
Дар Ҷопон маҳалгароӣ, хешутаборпарастӣ, ҷўрабозӣ яъне протексионизм нест. Яъне хатмкардаи мактаби олии камэътибор наметавонад ба воситаи тағо ё амак дар фирмаи баэътибор соҳиби ҷои кор гардад.
Мактабҳои олии боэътибор чанд донишгоҳи давлатии ангуштшуморанд.
Донишгоҳҳои камэътибор бошанд, хусусианд ва барои ба онҳо дохил шудан дар имтиҳонҳои қабул дониши баланд талаб намекунанд.
Яъне обрўю эътибори ҷопон ба он сахт вобастааст, ки ба дипломи кадом донишгоҳ соҳиб шудааст.
Ба ин сабаб ў аз кўдакӣ тамоми неруи худро барои бештар гирифтани дониш сарф мекунад. Барои ў дар азхудкунии дарс оқиб мондан даҳшат аст.
Аммо ҳоло мақсади камина ибрози чанд ҳарфе танҳо оиди як ишораи Э.Раҳмон буд. Ишораи бамаврид буд, ки рўшанфикрони тоҷикро ба фикр кардан водор намуда ҷасорат мебахшад, ки дар вохўриҳои оянда оиди ислоҳоти мактаб ҷасурона суханронӣ кунанд.
Дар мақолаи аз ин пеш навиштаам таъкид бар он буд, ки барои мо мактаби финландӣ (омўзиш – тамоми рўз, яъне рўзи пурраи таҳсил) бо педагогикаи Монтессори ё Френе мувофиқтар аст. Мегўянд, ки баъди шунидани ин пешниҳод ларза дар андоми баъзе мутасаддиёни маориф афтодааст. Оё рост бошад?
понедельник, 30 ноября 2009 г.
Барои Тоҷикистон кадом хел мактаб лозим?
Мақолаи чорум
Баъди пош хўрдани Шўравӣ республикаҳои дар соҳаи маориф пешгомтари он, аз ҷумла Русия ва Украина барои қабули низоми мактабҳои машҳури ҷаҳонӣ – педагогикаи Валдорфӣ, педагогикаи Монтессори ва педагогикаи Френе ягон қарори махсус ё қонун кабул накарда бошанд ҳам, як қисми муаллимҳоро дар Марказҳои омўзиши ин услубҳои нави таълим омўзонданд.
Аммо барои пурра гузаштан шароит омода накардаанд. Низоми кўҳнаи роҳбарӣ, қонуни таълими кўҳна боқӣ монд ва ба ин пешқадамтарин услубҳои эътирофшудаи ҷаҳонӣ зиддият нишон додан гирифт. Дар Тоҷикистон бошад, чунин воқеа рух дод: Соли 2001 педагогҳои хуҷандӣ Раъно Охунова ва Ҷамила Сабурова педагогикаи Валдорфии файласуф Рудолф Штайнерро (педагогика, ки маънои луғавиаш бачашиносӣ ва сарвари ба бачагон аст, дар асл як бахши фалсафа буд) дар Олмон омўхта қарор доданд, ки чунин мактабро дар Хуҷанд таъсис кунанд. Ҳукумати шаҳр барои онҳо як кўдакистони нимахаробро ҷудо мекунад (барои чунин хушфаҳмӣ дар ин шароит ташаккур бояд гуфт). Онҳо ин биноро бо кўмаки маоши волидоне, ки мехостанд фарзандонашон дар мактаби услули хориҷӣ хонанд, таъмир намуда ба кор оғоз карданд. Аммо дар моҳи марти соли 2009 баъзе масъулони маориф ба чунин хулоса меоянд, ки ин мактабе, ки амалаш ба «Қонун оиди таълим» мувофиқ намеояду на устав дораду на лицензияи давлатӣ чӣ лозим? Ва масъала гузоштанд, ки ин чароғаки фурўзони педагогикаи хориҷӣ хумўш карда шавад.
Он гоҳ сафоратхонаи Олмон изҳори ташвиш намуд ва Азия-Плюс мақолае чоп кард.
Мактабҳои Валдорфӣ дар зиёда аз шаст кишвар фаъолият мекунанд. Аввалин чунин мактаб 90 сол пеш дар Олмон дар асоси талабҳои китоби Штайнер «Ташаккули кўдак» бо ташаббуси соҳиби фабрикаи Валдорф-Астория таъсис ёфта буд ва унвони худро аз ин ҷо гирифтааст ва то ҳол дар ягон давлат ба чунин хулоса наомадаанд, ки ба шароити миллатҳои гуногун мутобиқ нест. Аввалин чунин кўшиш дар Тоҷикистон рух дод.
Педагогикаи валдорфӣ талаб мекунад, ки муаллим ақидаҳоро ба кўдакон зўран бор накунад, балки ихтиёрро ба худашон диҳад, то ки самти омўзишро мустақилона муайян кунанд. Инкишофи тасаввур, хаёлот аз мақсадҳои асосӣ аст. Ба фарҳанг эътибори зиёдест, бачаҳо наққошӣ, овозхонӣ, мусиқӣ, рақс, ҳайкалтарошӣ ва либосдўзӣ барин ҳунарҳоро аз бар мекунанд.
Агар ин мактаби камшогирд боқи монда бошад ҳам, магар бо як гул баҳор мешавад?
Педагогикаи ҷаҳонӣ танҳо аз мактаби валдорфӣ иборат нест! Услубҳои аз валдорфӣ пешрафтатар низ ҳастанд. Масалан педагогикаи Мария Монтессорӣ ва педагогикаи Селестен Френе. Ё худ педагогикаи ҳамкории Амонашвили-Шаталов-Лыссенковаи солҳои 80-ўм низ бад набуд, ки педагогикаи иҷбориро рад менамуд.
Барои шиносондани хонандагони аз педагогикаи хориҷӣ ноогоҳ, ду мақоларо ба забони русӣ аз Интернет дар поён ҷой додам.
Баъди пош хўрдани Шўравӣ республикаҳои дар соҳаи маориф пешгомтари он, аз ҷумла Русия ва Украина барои қабули низоми мактабҳои машҳури ҷаҳонӣ – педагогикаи Валдорфӣ, педагогикаи Монтессори ва педагогикаи Френе ягон қарори махсус ё қонун кабул накарда бошанд ҳам, як қисми муаллимҳоро дар Марказҳои омўзиши ин услубҳои нави таълим омўзонданд.
Аммо барои пурра гузаштан шароит омода накардаанд. Низоми кўҳнаи роҳбарӣ, қонуни таълими кўҳна боқӣ монд ва ба ин пешқадамтарин услубҳои эътирофшудаи ҷаҳонӣ зиддият нишон додан гирифт. Дар Тоҷикистон бошад, чунин воқеа рух дод: Соли 2001 педагогҳои хуҷандӣ Раъно Охунова ва Ҷамила Сабурова педагогикаи Валдорфии файласуф Рудолф Штайнерро (педагогика, ки маънои луғавиаш бачашиносӣ ва сарвари ба бачагон аст, дар асл як бахши фалсафа буд) дар Олмон омўхта қарор доданд, ки чунин мактабро дар Хуҷанд таъсис кунанд. Ҳукумати шаҳр барои онҳо як кўдакистони нимахаробро ҷудо мекунад (барои чунин хушфаҳмӣ дар ин шароит ташаккур бояд гуфт). Онҳо ин биноро бо кўмаки маоши волидоне, ки мехостанд фарзандонашон дар мактаби услули хориҷӣ хонанд, таъмир намуда ба кор оғоз карданд. Аммо дар моҳи марти соли 2009 баъзе масъулони маориф ба чунин хулоса меоянд, ки ин мактабе, ки амалаш ба «Қонун оиди таълим» мувофиқ намеояду на устав дораду на лицензияи давлатӣ чӣ лозим? Ва масъала гузоштанд, ки ин чароғаки фурўзони педагогикаи хориҷӣ хумўш карда шавад.
Он гоҳ сафоратхонаи Олмон изҳори ташвиш намуд ва Азия-Плюс мақолае чоп кард.
Мактабҳои Валдорфӣ дар зиёда аз шаст кишвар фаъолият мекунанд. Аввалин чунин мактаб 90 сол пеш дар Олмон дар асоси талабҳои китоби Штайнер «Ташаккули кўдак» бо ташаббуси соҳиби фабрикаи Валдорф-Астория таъсис ёфта буд ва унвони худро аз ин ҷо гирифтааст ва то ҳол дар ягон давлат ба чунин хулоса наомадаанд, ки ба шароити миллатҳои гуногун мутобиқ нест. Аввалин чунин кўшиш дар Тоҷикистон рух дод.
Педагогикаи валдорфӣ талаб мекунад, ки муаллим ақидаҳоро ба кўдакон зўран бор накунад, балки ихтиёрро ба худашон диҳад, то ки самти омўзишро мустақилона муайян кунанд. Инкишофи тасаввур, хаёлот аз мақсадҳои асосӣ аст. Ба фарҳанг эътибори зиёдест, бачаҳо наққошӣ, овозхонӣ, мусиқӣ, рақс, ҳайкалтарошӣ ва либосдўзӣ барин ҳунарҳоро аз бар мекунанд.
Агар ин мактаби камшогирд боқи монда бошад ҳам, магар бо як гул баҳор мешавад?
Педагогикаи ҷаҳонӣ танҳо аз мактаби валдорфӣ иборат нест! Услубҳои аз валдорфӣ пешрафтатар низ ҳастанд. Масалан педагогикаи Мария Монтессорӣ ва педагогикаи Селестен Френе. Ё худ педагогикаи ҳамкории Амонашвили-Шаталов-Лыссенковаи солҳои 80-ўм низ бад набуд, ки педагогикаи иҷбориро рад менамуд.
Барои шиносондани хонандагони аз педагогикаи хориҷӣ ноогоҳ, ду мақоларо ба забони русӣ аз Интернет дар поён ҷой додам.
Селестен Френе
Биография
Родился 15 октября 1986 г. в г. Гар в крестьянской семье. 1913-1914 гг. учился в нормальной школе в Ницце. Организатор и руководитель экспериментальных начальных школ в Бар-сюр-Лу (1920-1928), Сен-Поль (1928-1934), Ванс (1934-1966). В 1927 г. организовал “Кооператив сторонников светской школы”, объединивший его последователей, в 1957 г. – “Международную федерацию сторонников новой школы”. Издатель и главный редактор журналов “Воспитатель” и “Детское искусство”. Умирает в г. Ванс 7 октября 1966 г.
Педагогические установки
С. Френе писал: «Разрабатывая нашу педагогическую технику, мы никогда не исходили, из каких бы то ни было педагогических теорий. Наши методы базируются исключительно на опыте, который мы получили наощупь, в ходе непосредственной работы с детьми. Ни одно из наших нововведений не имеет корней в какой-либо априорной идеи». Выделил следующие педагогические установки. Максимальное развитие личности ребёнка в разумно организованном обществе, которое будет служить ему, и которому он сам будет служить. Школа завтрашнего будет ориентирована на ребёнка-члена общества. Ребёнок сам строит свою личность, а мы в этом ему помогаем. Надо создать возможности для свободного выражения каждого в любой области. Труд станет основополагающим принципом, движущей силой и философией народной школы. Светлая голова и умелые руки лучше, чем ум, перегруженный ненужными знаниями. Разумная дисциплина – результат организованного труда. Народная школа не может существовать без демократического общества. Главным в воспитании считал: 1. Здоровье ребёнка, развитие его творческих возможностей, стремление к познанию; 2. Создание благоприятной среды; 3. Оборудование и технические средства (С. Френе предложил оригинальную конструкцию простейшей обучающей машины).
Общие задачи воспитания
С. Френе писал: «В основе воспитания лежит достоинство личности. Взаимное уважение учителя и ученика является одним из главных условий обновления школы». Задачи воспитания. 1.Нравственное и гражданское воспитание, привитие любви к труду; 2. Развитие сноровки, остроты глаза, любознательности, тяги к практической деятельности; 3. Развитие практического мышления; 4. Обнаружение и культивирование общественно-полезных склонностей; 5. Воспитание в духе взаимопомощи, взаимоуважения, ответственности и личного достоинства; 6. Стимулирование: любознательности как первой ступени познания; 7. Стимулирование трудовой активности как обеспечивающей усвоение всех необходимых знаний; 8. Стимулирование индивидуальной и моральной ответственности; 9. Развитие школьного самоуправления (школьный кооператив, собрание кооператива).
Основные этапы воспитания и принципы воспитания на этих этапах
До 2 лет – воспитание в семье. От становления личности на начальном этапе в большей мере зависят успехи воспитания в индивидуальном, социальном, общечеловеческом плане последующих стадий развития ребёнка. Условия, необходимые для воспитания в семье: 1. здоровье родителей и борьба против тяжелых условий труда; 2. особая забота о беременных женщинах; 3. создание необходимых условий для новорожденного. От 2 до 4 лет – «Детский заповедник». На любом этапе жизни ребёнка воспитание осуществляется на основе принципа познания на ощупь. Всё это должен сделать воспитатель, полнея обогатить процесс познания, ускорить его, чтобы подготовить личность к активной роли в обществе. Воспитание осуществляется неразрывно с природой. С 4 до 7 лет – детский сад. На этом этапе также отрицается целесообразность уроков, в какой бы форме не проводились. Необходимы лишь условия для работы, игры. Организация всей воспитательной деятельности в соответствии с формированием личности в процессе труда, обеспечение возможности самостоятельно принимать решения и действовать Педагогические методы должны быть гибкими. Умственная деятельность: речь, рисунок, письмо, типографический набор, чтение. С 7 до 14 лет – начальная школа. С. Френе выступал против применения в начальной школе учебников, считая, что они исключают возможность индивидуализированного обучения. Индивидуальная работа с картотекой, исследования, наблюдение, рефераты, формы художественной экспрессии – рисование, пение, музыка, театр, прикладное искусство. Воспитание осуществляется неразрывно с природой. «Помещение нашей школы должно стать мастерской, осуществлять связь с окружающим миром". В мастерских осуществляется базовый физический труд. Френе большое значение придавал чёткому планированию учебного процесса. Учитель должен составлять общий план работы на год и по месяцам для каждого класса с учётом возможностей, распорядка и правил жизни коллектива. Ученик должен составлять индивидуальный план работы на неделю: записывать работу, которой хочет заниматься, и сам контролирует её выполнение. Предлагал самоконтроль в обучении, отказ от отметок. Учёт индивидуальных достижений и их ценности.
Педагогические инварианты
Разработал педагогические инварианты, которыми нужно руководствоваться при воспитании человека. Инвариант — это то, что не изменяется и не может измениться ни при каких условиях. Ни у какого народа.
• Природа ребёнка такая же, как и природа взрослого.
• Высокий рост человека вовсе не свидетельствует о его превосходстве над окружающими.
• Поведение ребёнка в школе зависит от его психического склада и состояния здоровья.
• Никто и ребёнок, как и взрослый, - не любит, чтобы ему приказывали.
• Никто не любит построения в команде, потому что это означает пассивное подчинение чужим приказам.
• Человек не любит исполнять какую-либо работу испод палки, даже если эта работа сама по себе ему не противна; сопротивление порождается именно принуждением.
• Любой человек предпочитает сам выбирать себе работу, даже если этот выбор ему невыгоден.
• Никто не любит совершать действия и подчиняться замыслам, которые ему чужды и непонятны.
• Необходимо добиваться того, чтобы труд стал мотивированным.
• Необходимо покончить со схоластикой.
• Любой человек стремится к успеху. Неудача тормозит работу и лишает энтузиазма.
• Естественным занятием для ребёнка является не игра, а труд.
• Наиболее эффективный путь усвоения знаний не наблюдение, не объяснение и не демонстрация, составляющие основные принципы традиционной школы, а экспериментальное нащупывание — естественный и универсальный метод познания.
• Знания добываются опытным путём, а не изучением правил и законов.
• Интеллект представляет собой мыслительную способность, тесно взаимодействующую с другими свойствами человека.
• Традиционная школа развивает способность только к абстрактному мышлению, далёкому от запросов реальной жизни.
• Ребёнок не устаёт от работы, которая отвечает его функциональным жизненным потребностям.
• Никто — ни ребёнок, ни взрослый — не любит надзора и наказаний, которые всегда воспринимаются как посягательство на их достоинство, особенно когда это происходит публично.
• Выставление оценок успеваемости и классификация учеников в принципе ошибочны.
• Нужно как можно меньше говорить.
• Ребёнок любит индивидуальную работу или работу в коллективе, где царит дух сотрудничества.
• В классе необходимо поддерживать порядок и дисциплину.
• Наказание - всегда ошибка. Оно унизительно для всех и никогда не достигает желаемой цели. Это самое крайнее средство.
• Новая жизнь школы строится на принципах сотрудничества, т е ученикам наряду с учителями предоставляется право на управление жизнью и деятельностью школы.
• Переполненность класса всегда является педагогическим просчётом.
• Современная концепция больших школьных комплексов ведёт к анонимности, как учителей, так и школьников: это концепция ошибочна и является препятствием на пути к осуществлению целей.
• Будущая демократия общества готовится демократией школы; авторитарная школа не может сформировать будущих граждан демократического общества.
• В основе воспитания лежит достоинство личности. Взаимное уважение учителя и ученика является одним из главных условий обновления школы.
• Педагогическая реакция, являющаяся составной частью социальной и политической реакции, оказывает противодействие прогрессивным преобразованиям.
• Оптимистическая вера в жизнь.
Труды
• "Педагогические инварианты"
• "Новая французская школа"
• "Нравственное и гражданское воспитание"
• "Формирование личности ребёнка и подростка"
Педагогика Монтессори
Определение
Под педагогикой Монтессори понимается разработанная доктором Марией Монтессори система обучения детей (начало внедрения в практику — 1906 г.), а также философия обучения в школах и детских садах. Педагогика Монтессори основывается на открытом преподавании, в противоположность закрытому, например, фронтальному преподаванию. Эта педагогика, в отличие от педагогики идеологической, может быть названа экспериментальной, в том смысле, что собственные наблюдения ребенка ведут обучающего к выбору подходящих дидактических приемов применительно к данному ребенку и данной ситуации. Суть педагогики Монтессори заключается в девизе: «Помоги мне сделать самому».
Философия
Педагогика Монтессори часто характеризуется как педагогический метод, при котором ребенок и его индивидуальность ставятся во главу угла. Монтессори верила в самоценность каждого ребенка. В педагогике Монтессори не применяются сравнения и измерения по существующим общим меркам. Вместо этого дети учатся свободно, без принуждения, внешнего вмешательства и критики. Мария Монтессори была убеждена в том, что как поощрение, так и наказание вредны для внутренней ориентации человека и что люди должны учиться, следуя собственной мотивации. В первую очередь потому, что стремление принимать участие в жизни взрослых органически свойственно природе подрастающего. Педагогика Монтессори сосредотачивается на потребностях, способностях и одаренности каждого отдельного ребенка. Дети учатся лучше всего, когда они могут сами определять свой ритм и способ учебы. Поэтому Монтессори-педагоги поощряют детей самим управлять выбором темпа, темы и закрепления изученного.
Лейтмотив метода Монтессори состоит в поддержании естественной радости ребенка от учения. По Монтессори эта радость учиться – одна из главных особенностей подрастающего человека вообще. Поддерживая это чувство и управляя им в духе уважения, педагог способствует развитию целостной и уравновешенной личности. Дети, обучающиеся в собственном ритме и в соответствии с собственными интересами, приобретают уверенность в собственных силах и усваивают изученное наиболее эффективным образом.
Самостоятельность подкрепляется заданиями из практической жизни (то есть такими, которые находят непосредственное приложение в повседневной практике). Монтессори-детсад учит (в первую очередь через подражание) таким вещам, как самостоятельно одеваться, мыться, накрывать стол и т.д. Обучение по Монтессори в школе оставляет большой простор для работы в группах. Дети могут выбирать, с кем они желают совместно работать и над чем. При этом групповая работа ставит акцент на личности обучающегося как руководителя своего интеллектуального развития.
Для Марии Монтессори имеет первостепенное значение дать ребенку возможность развивать свое чувственное восприятие в подготовленной обстановке, отвечающей его психологическим потребностям. При этом особенно важно, чтобы обучающие и себя самих воспринимали как обучающихся, учитывали собственный ритм каждого ребенка, старались понять его в его индивидуальности и распознать, что его в данный момент занимает. Например, может случится, что ребенок использует специальный математический материал не для занятия математикой, а для измерения или строит из него машины и т.п. - и в этом случае руководитель должен принять такое развитие.
Принципы педагогики Монтессори
По Марии Монтессори процесс развития детской личности подразделяется на три фазы:
• первая стадия детства (0 – 6 лет)
• вторая стадия детства (6 – 12 лет)
• юность (12 – 18 лет).
Каждая из этих стадий представляет собой отчетливый самостоятельный отрезок развития.
Фаза первой стадии детства (0 – 6 лет) – важнейшее время жизни, поскольку именно в это время формируются личность и способности ребенка. Монтессори понимает первые шесть лет жизни как вторую эмбриональную фазу роста, в которую развиваются дух и душа ребенка. В то время как взрослый человек фильтрует свои восприятия, ребенок впитывает в себя окружающую среду и она становится частью его личности.
Вторую стадию детства Монтессори определяет как фазу лабильности. В ходе своего развития ребенок проходит так называемые "чувствительные" или "сенситивные" периоды. В такие периоды ребенок особенно чувствителен к определенным возбуждениям со стороны окружающей среды, например, что касается развития движений, речи или социальных аспектов. Если в течение фазы чувствительности ребенок найдет занятие, соответствующее его потребностям, он станет способным к глубокой концентрации. В продолжение такой фазы ребенок не позволяет себя отвлечь другим раздражителям – он проходит процесс постижения, который, согласно Монтессори, захватывает не только его интеллектуальную сторону, но и все личностное развитие. Для этого процесса Монтессори употребляет термин "нормализация".
Решающим для развития педагогики Монтессори и соответствующих материалов является следующее наблюдение: одна из важнейших фаз чувствительности каждого ребенка это фаза "усовершенствование чувств". Каждый ребенок обладает естественным стремлением все пощупать, понюхать, попробовать на вкус. Из этого наблюдения Монтессори делает вывод, что доступ к интеллекту ребенка ведет не через абстракцию, а принципиально через его органы чувств. Ощущать и познавать становятся в ходе процесса учебы единым целым. В этих положениях Монтессори испытала влияние учений Жана Итара и Эдуарда Сегена. Основываясь на изложенных результатах, Монтессори разработала свой учебный материал, ориентированный исключительно на чувственные восприятия ребенка. Так, ее математический материал позволяет ребенку, ощущая в руке одну бусину и блок из тысячи бусин, получить представление о числах один и тысяча задолго до того, как он будет способен на абстрактное представление о числах.
Подготовленная среда
Подготовленная среда – важнейший элемент педагогики Монтессори. Без нее она не может функционировать как система. Подготовленная среда дает ребенку возможность постепенно, шаг за шагом освобождаться от опеки взрослого, становиться от него независимым. Поэтому окружающая ребенка среда должна, по Монтессори, ему соответствовать. Так, оборудование в доме ребенка или школе должно соответствовать росту и пропорциям ребенка соответствующего возраста. Дети должны иметь возможность самостоятельно переставлять столы и стулья. Им должна быть дана возможность, самостоятельно выбирать место для занятий. Переставление стульев с места на место, производящее шум, Монтессори рассматривает как упражнение моторики. Они должны научиться переставлять предметы по возможности тихо, чтобы не мешать другим. Окружение эстетично и элегантно, в домах ребенка используется хрупкий фарфор. Дети должны научиться уверенности в обращении с хрупкими предметами и осознавать их ценность. Материал находится в свободном доступе, на уровне глаз ребенка. Это носит характер призыва к действию. Каждый вид материала имеется только в одном экземпляре. Это должно научить ребенка социальному поведению в отношении других детей, учитывать их потребности. О своем окружении дети заботятся сами. В этом они приобретают навыки независимости от взрослых.
Роль взрослого в педагогике Монтессори
С момента своего рождения ребенок стремится к свободе и независимости от взрослого. Монтессори описывает этот процесс как биологический принцип человеческой жизни. Подобно тому, как тело ребенка развивает свои способности и дает ему свободу движений, так же и дух ребенка исполнен голодом к учению и к духовной автономии. В этом процессе взрослый может стать союзником ребенка и создать для него окружение, соответствующее его потребностям и стремлению к познанию. Самопонимание взрослого в педагогике Монтессори – это роль помощника, сглаживающего для ребенка путь к самостоятельности в соответствии с принципом "Помоги мне сделать самому". Процесс обучения и познания происходит в ребенке, ребенок – сам свой учитель. Взрослый должен научиться вести ребенка к учению, чтобы потом самоустраниться и оставаться в роли наблюдателя, сопровождающего процесс познания у детей. Поскольку каждый ребенок проходит фазы чувствительности индивидуально, учебный план в доме ребенка или школе должны быть индивидуально ориентированы. Учитель владеет техникой распознавания фаз чувствительности и способен вести ребенка к деятельности, которая активировала бы его интерес. В принципе, однако, ребенку должна быть дана свобода самому выбирать, с чем он хочет работать.
Роль воспитателя
В отношении того, что должен делать воспитатель, заключается первое педагогическое требование. Это не требование делать что-то определенное, но требование не делать чего-то определенного, а именно, категорический призыв не мешать процессу саморазвития. Это требование вытекает, по крайней мере, из того тезиса, что родители – не творцы ребенка, что ребенок, как выше уже говорилось, сам прораб своего развития; родители – помощники на этой стройке и должны довольствоваться этой ролью. Из этого вытекает и все понимание воспитания, лежащее в основе педагогики Монтессори, которое она понимает как "помощь в саморазвитии ребенка от момента его рождения". Этим она формулирует свое четкое "нет" всякого рода энергичным личностям, желающим, подобно Гётевскому Прометею, творить людей по своему образу и подобию, а также современному бихевиоризму, сводящему человеческую личность к кибернетическим понятиям. Монтессори ожидает от взрослого, напротив, "внутренней перефокусировки", ведущей к тому, что взрослый в общении с ребенком думает не о себе, а о ребенке и его будущем.
понедельник, 23 ноября 2009 г.
Давлат чӣ гуна – мактаб намуна
Ҷабри устод беҳ зи меҳри падар???
Хонандаи гиромӣ эътибор додааст, ки камина дар паси ин мақоли машҳури тоҷикӣ якто не, балки се аломати савол гузоштам. Ба он сабаб сето мондам, ки аз сето зиёд шавад, бояд сенуқта гузошт. Боре дар болои дарвозаи як мактаби тоҷикӣ, ки мудираш равшанфикре буд, шиори зеринро хондам: «Беадабро ҳар куҷо ёбӣ бикўб, Хирс мулло мешавад аз зарби чўб». Филҳол манзараи дар «Мактаби кўҳна» тасвиркардаи устод Айнӣ пеши назар омад, ки дар он танҳо партаҳо ва дар сари муаллим салла набуд. Ҳар падаре, ки ба чунин мактаб фарзандашро медод, ба мактабдор мегуфт: устухонаш аз мову гўшташ аз шумо.
Давлати диктатурии шўравӣ ҳамин гуна низомро дар мактаб устувор карда буд ва онро мулоимтар карда педагогикаи авторитарӣ яъне худкома меномиданд. Барои низоми шўравӣ аз мактаб баромадани шахсиятҳо лозим набуд, вазифаи мактаб тарбияи коргарони ба низоми мавҷуда мутеъ буд. Меҳнати фикрӣ қадр надошт, ҳукумат муаллимро эҳтиром накарда ба ў маоши камтаринро медод, барои эҳтиёҷи маориф аз хазинаи давлат маблағи камтарин ҷудо мегардид, ки «остаточный принцип» мегуфтанд. Идеология ба синфи коргару деҳқон авлавият дода зиёиёнро ба синфи беқадртарин мансуб намуда буд.
Дар мактаб усули таълиму тарбия асосан бо роҳи маҷбур кардан, тарсондан буд. Дар замони перестройка ё худ бозсозии горбачёвӣ, муаллимоне, ки депутатҳои халқи СССР буданд, соли 1989 бори аввал ҷуръат намуда оиди вазъи фалокатбори маорифи шўравӣ дар «Учительская газета» мақола навиштанд. Роҳбарони ҳамонвақтаи Кумитаи давлатии маорифи халқи СССР ин камбудиро пурра тан гирифта бошанд ҳам, нодуруст будани усули маҷбурсозиро эътироф кунанд ҳам барои ислоҳи вазъ коре карда натавонистанд. Дар натиҷа дар дили талабаҳо бадбинии мактаб ва ҷараёни таълим давом кард. Тибқи тадқиқоти социологи танҳо 19 фоизи сади шогирдони мактабҳои таълими ҳамагонӣ маводи пешниҳодкардаи барномаи таълимро аз худ мекарданд.
Мактаби шўравӣ аз 80 то 90 фоиз маҳсулоти брак мебаровард. Боз ҳам тадқиқоти социологи таъкид мекард: танҳо 9 фоизи талабаҳо бо муаллим ҳамфикранд. Боқи ҳама илму донишро дар зиндагӣ чизи нодаркор меҳисобиданд ва аз беқадрии кормандони меҳнати фикрӣ хабардор буда ба костюмҳои нимдошти муаллимони даҳсолаҳо каммаош бо тамасхур менигаристанд.
Дар чунин шароит оиди вазифаҳои мактаб на танҳо таълимгоҳ, балки ташаккули шахсиятҳо ҳарф зананд ҳам ин охирӣ умуман вуҷуд надошт.
Ҷумҳурии навистиқлоли Тоҷикистон чунин мактабро мерос гирифта буд ва солҳои зиёд бар асари воқеаҳои ба ҳама маълум имкон надошт, ки мактабро таҷдид кунад.
Акнун чӣ? Оё ҳоло ҳам ба педагогикаи авторитарӣ дар давлати демократӣ ҷой ҳаст?
Дар ҷамъияти демократӣ озодии инсон арзиши волотарин аст. Бо усули маҷбуркунию ҷазодиҳӣ дар мактаб мо танҳо одамони ғуломтабиатро тарбия мекунем.
Ба ин сабаб зарурати ислоҳоти мактаб аз вазифаҳои аввалини ҷомеаи демократӣ аст.
Эҳтимол касоне пайдо шаванд ва бигўянд: Мо ҳоло ба ҷори кардани усули мактаби финландӣ тайёр нестем. Имконияти иқтисодӣ надорем, синфхонаҳо намерасанд, ки мактабҳоро ба як баст гузаронем.
Аммо дигар интизор шудан, ки кай иқтисод беҳ мешавад, кори хирадмандона нест. Бояд аз ҳоло оғоз кард ва ҳамон мактабҳое, ки барои як баст шароит доранд, бояд гузаранд.
Дар мактаби усули финландӣ талаба то соати 16 дар мактаб таҳсил мекунад. Барои таоми нисфирўзӣ давлат бояд пул ҷудо кунад. Барои иҷрои вазифаҳои хонагӣ дар худи мактаб консултантҳо ба ў кўмак мекунанд.
Ҷомеае, ки ба мактаб эътибор намедиҳад, оянда надорад. Агар ҳамин ҳақиқати бебаҳсро фаҳмидаем, вақти амал аст. Баъзеҳо фикр мекунанд, ки усули финландӣ суст кардани талабот аст. Ҳаргиз ин тавр нест!
Агар талаба вазифаро иҷро накунад, муаллим ўро коҳиш накарда ба психолог ва педагоги кор бо талабаҳои қобилияташон кам месупорад ва муноқишае ҳаргиз байни муаллиму талаба рух намедиҳад.
Устод Айнӣ дар Мактаби кўҳнаи суннатӣ не балки асосан дар мактаби духтарона таълим гирифтааст, ки усули лату кўб ва маҷбуркунӣ надошт.
Дар мактаби усули маҷбуркунӣ нуздаҳ фоизи хонандагон донишҳоро аз худ мекунанд, дар мактаби усули финландӣ бошад – сад дар сад! Имтиҳон нест, баҳогузорӣ нест!
Аммо боз ҳам: Давлат чӣ гуна – мактаб намуна.
Созмонҳои маълуми байналхалқӣ чигунагии давлатро аз рўи он муайян мекунанд, ки маоши муаллимон зиёд аст ё низомиён?
Пеш аз ҳама ҳар як муаллими тоҷик бояд ба худ бигўяд: Ман аз ин пас бо усули маҷбуркунӣ кор намекунам. Зеро ин хилофи манофеи миллист. Миллат аз шахсиятҳо иборат аст. Ман танҳо шахсиятҳои эҷодкор ва мутафаккирро тарбия мекунам!
Бо чунин савганд ҳар соли хониш бояд оғоз шавад.
Гузаштан ба усули финландии маориф бе зиддият нахоҳад буд. Пеш аз ҳама он кормандони маориф зиддият хоҳанд кард, бе маҷбуркунӣ ва тарсондан кор карда наметавонанд, яъне педагоги эҷодкор нестанд. Муаллимоне зиёданд, ки шавқи талабаро ба фани худ бедор карда наметавонанд, яъне ҳунари педагоги надоранд. Онҳоро мебояд, ки ё услуби кори худро қатъиян тағйир диҳанд ё аз кори педагоги даст кашанд.
Ман дар Ўзбекистон зиндаги мекунам. Чандин сол аст, ки ҳукумати Ўзбекистон зиёда аз дувоздаҳ фоизи даромади миллии ҳарсоларо барои эҳтиёҷоти мактабҳо ҷудо мекунад ва дар ин бобат дар ҷои аввал аст. Ҳар сол танҳо дар вилояти Самарқанд даҳҳо биноҳои нави мактабҳо ба истифода супорида мешавад. Аксари мактабҳо дар як баст кор мекунанд. Шароити Тоҷикистон дигар аст, ҳама инро медонанд. Аммо приоритет ном истилоҳе ҳаст, ки ба маънои афзалият ва авлавият кор мефармоянд. Менталитети мардуми тоҷик аз қадимзамон бар приоритети маориф асос ёфтааст. Аз қадимзамон тоҷикон ҳамчун аҳли дониш шинохта шудаанд, ки мисолҳояш дар китобҳои торих зиёданд.
Ба ин сабаб асрҳои зиёд таълим дар мадрасаҳои Осиёи Миёна ба забони тоҷикӣ будааст.
Агар дар ин бобат Тоҷикистон оқиб бимонад ба гум шудани рукни муҳими менталитет, ҳуввияти миллӣ роҳ медиҳад.
Дар охир мехоҳам ходимони маориф биандешанд, ки дар зимистони сахт вақти хурўҷи эпидемияи грипп дар синфхонаҳои ба дараҷаи зарурӣ гармнашаванда хондани бачаҳо магар зарур аст? Магар мумкин нест, ки таътил дар вакти зимистон бошад?
Хонандаи гиромӣ эътибор додааст, ки камина дар паси ин мақоли машҳури тоҷикӣ якто не, балки се аломати савол гузоштам. Ба он сабаб сето мондам, ки аз сето зиёд шавад, бояд сенуқта гузошт. Боре дар болои дарвозаи як мактаби тоҷикӣ, ки мудираш равшанфикре буд, шиори зеринро хондам: «Беадабро ҳар куҷо ёбӣ бикўб, Хирс мулло мешавад аз зарби чўб». Филҳол манзараи дар «Мактаби кўҳна» тасвиркардаи устод Айнӣ пеши назар омад, ки дар он танҳо партаҳо ва дар сари муаллим салла набуд. Ҳар падаре, ки ба чунин мактаб фарзандашро медод, ба мактабдор мегуфт: устухонаш аз мову гўшташ аз шумо.
Давлати диктатурии шўравӣ ҳамин гуна низомро дар мактаб устувор карда буд ва онро мулоимтар карда педагогикаи авторитарӣ яъне худкома меномиданд. Барои низоми шўравӣ аз мактаб баромадани шахсиятҳо лозим набуд, вазифаи мактаб тарбияи коргарони ба низоми мавҷуда мутеъ буд. Меҳнати фикрӣ қадр надошт, ҳукумат муаллимро эҳтиром накарда ба ў маоши камтаринро медод, барои эҳтиёҷи маориф аз хазинаи давлат маблағи камтарин ҷудо мегардид, ки «остаточный принцип» мегуфтанд. Идеология ба синфи коргару деҳқон авлавият дода зиёиёнро ба синфи беқадртарин мансуб намуда буд.
Дар мактаб усули таълиму тарбия асосан бо роҳи маҷбур кардан, тарсондан буд. Дар замони перестройка ё худ бозсозии горбачёвӣ, муаллимоне, ки депутатҳои халқи СССР буданд, соли 1989 бори аввал ҷуръат намуда оиди вазъи фалокатбори маорифи шўравӣ дар «Учительская газета» мақола навиштанд. Роҳбарони ҳамонвақтаи Кумитаи давлатии маорифи халқи СССР ин камбудиро пурра тан гирифта бошанд ҳам, нодуруст будани усули маҷбурсозиро эътироф кунанд ҳам барои ислоҳи вазъ коре карда натавонистанд. Дар натиҷа дар дили талабаҳо бадбинии мактаб ва ҷараёни таълим давом кард. Тибқи тадқиқоти социологи танҳо 19 фоизи сади шогирдони мактабҳои таълими ҳамагонӣ маводи пешниҳодкардаи барномаи таълимро аз худ мекарданд.
Мактаби шўравӣ аз 80 то 90 фоиз маҳсулоти брак мебаровард. Боз ҳам тадқиқоти социологи таъкид мекард: танҳо 9 фоизи талабаҳо бо муаллим ҳамфикранд. Боқи ҳама илму донишро дар зиндагӣ чизи нодаркор меҳисобиданд ва аз беқадрии кормандони меҳнати фикрӣ хабардор буда ба костюмҳои нимдошти муаллимони даҳсолаҳо каммаош бо тамасхур менигаристанд.
Дар чунин шароит оиди вазифаҳои мактаб на танҳо таълимгоҳ, балки ташаккули шахсиятҳо ҳарф зананд ҳам ин охирӣ умуман вуҷуд надошт.
Ҷумҳурии навистиқлоли Тоҷикистон чунин мактабро мерос гирифта буд ва солҳои зиёд бар асари воқеаҳои ба ҳама маълум имкон надошт, ки мактабро таҷдид кунад.
Акнун чӣ? Оё ҳоло ҳам ба педагогикаи авторитарӣ дар давлати демократӣ ҷой ҳаст?
Дар ҷамъияти демократӣ озодии инсон арзиши волотарин аст. Бо усули маҷбуркунию ҷазодиҳӣ дар мактаб мо танҳо одамони ғуломтабиатро тарбия мекунем.
Ба ин сабаб зарурати ислоҳоти мактаб аз вазифаҳои аввалини ҷомеаи демократӣ аст.
Эҳтимол касоне пайдо шаванд ва бигўянд: Мо ҳоло ба ҷори кардани усули мактаби финландӣ тайёр нестем. Имконияти иқтисодӣ надорем, синфхонаҳо намерасанд, ки мактабҳоро ба як баст гузаронем.
Аммо дигар интизор шудан, ки кай иқтисод беҳ мешавад, кори хирадмандона нест. Бояд аз ҳоло оғоз кард ва ҳамон мактабҳое, ки барои як баст шароит доранд, бояд гузаранд.
Дар мактаби усули финландӣ талаба то соати 16 дар мактаб таҳсил мекунад. Барои таоми нисфирўзӣ давлат бояд пул ҷудо кунад. Барои иҷрои вазифаҳои хонагӣ дар худи мактаб консултантҳо ба ў кўмак мекунанд.
Ҷомеае, ки ба мактаб эътибор намедиҳад, оянда надорад. Агар ҳамин ҳақиқати бебаҳсро фаҳмидаем, вақти амал аст. Баъзеҳо фикр мекунанд, ки усули финландӣ суст кардани талабот аст. Ҳаргиз ин тавр нест!
Агар талаба вазифаро иҷро накунад, муаллим ўро коҳиш накарда ба психолог ва педагоги кор бо талабаҳои қобилияташон кам месупорад ва муноқишае ҳаргиз байни муаллиму талаба рух намедиҳад.
Устод Айнӣ дар Мактаби кўҳнаи суннатӣ не балки асосан дар мактаби духтарона таълим гирифтааст, ки усули лату кўб ва маҷбуркунӣ надошт.
Дар мактаби усули маҷбуркунӣ нуздаҳ фоизи хонандагон донишҳоро аз худ мекунанд, дар мактаби усули финландӣ бошад – сад дар сад! Имтиҳон нест, баҳогузорӣ нест!
Аммо боз ҳам: Давлат чӣ гуна – мактаб намуна.
Созмонҳои маълуми байналхалқӣ чигунагии давлатро аз рўи он муайян мекунанд, ки маоши муаллимон зиёд аст ё низомиён?
Пеш аз ҳама ҳар як муаллими тоҷик бояд ба худ бигўяд: Ман аз ин пас бо усули маҷбуркунӣ кор намекунам. Зеро ин хилофи манофеи миллист. Миллат аз шахсиятҳо иборат аст. Ман танҳо шахсиятҳои эҷодкор ва мутафаккирро тарбия мекунам!
Бо чунин савганд ҳар соли хониш бояд оғоз шавад.
Гузаштан ба усули финландии маориф бе зиддият нахоҳад буд. Пеш аз ҳама он кормандони маориф зиддият хоҳанд кард, бе маҷбуркунӣ ва тарсондан кор карда наметавонанд, яъне педагоги эҷодкор нестанд. Муаллимоне зиёданд, ки шавқи талабаро ба фани худ бедор карда наметавонанд, яъне ҳунари педагоги надоранд. Онҳоро мебояд, ки ё услуби кори худро қатъиян тағйир диҳанд ё аз кори педагоги даст кашанд.
Ман дар Ўзбекистон зиндаги мекунам. Чандин сол аст, ки ҳукумати Ўзбекистон зиёда аз дувоздаҳ фоизи даромади миллии ҳарсоларо барои эҳтиёҷоти мактабҳо ҷудо мекунад ва дар ин бобат дар ҷои аввал аст. Ҳар сол танҳо дар вилояти Самарқанд даҳҳо биноҳои нави мактабҳо ба истифода супорида мешавад. Аксари мактабҳо дар як баст кор мекунанд. Шароити Тоҷикистон дигар аст, ҳама инро медонанд. Аммо приоритет ном истилоҳе ҳаст, ки ба маънои афзалият ва авлавият кор мефармоянд. Менталитети мардуми тоҷик аз қадимзамон бар приоритети маориф асос ёфтааст. Аз қадимзамон тоҷикон ҳамчун аҳли дониш шинохта шудаанд, ки мисолҳояш дар китобҳои торих зиёданд.
Ба ин сабаб асрҳои зиёд таълим дар мадрасаҳои Осиёи Миёна ба забони тоҷикӣ будааст.
Агар дар ин бобат Тоҷикистон оқиб бимонад ба гум шудани рукни муҳими менталитет, ҳуввияти миллӣ роҳ медиҳад.
Дар охир мехоҳам ходимони маориф биандешанд, ки дар зимистони сахт вақти хурўҷи эпидемияи грипп дар синфхонаҳои ба дараҷаи зарурӣ гармнашаванда хондани бачаҳо магар зарур аст? Магар мумкин нест, ки таътил дар вакти зимистон бошад?
Подписаться на:
Сообщения (Atom)
