четверг, 1 июня 2017 г.

Сутуни факулта

(Ҳикоя)

Мавлоно Ҳозирӣ – профессори факултаи филологияи донишгоҳ дар шиноснома Мавлоно Мардонович Ҳозирӣ аст, аммо ӯ дар мақолаҳо худро Мавлоно менавишт, ки эҳтимол мисли Мавлоно Румӣ ва ё Мавлоно Ҷомӣ шӯҳрат пайдо карданӣ буд.

Падараш хати арабиро медонист, аммо шахси аз илм дур буд ва дар ягон мадрасаи динӣ нахонда бошад ҳам бо дуохонӣ машғул буд. Дар замони Шӯравӣ чунин корҳо қатъиян манъ буданд, аммо беморе биёяд, дарвозаро аз берун қулф карда аз девор медаромаду дуохонӣ мекард. Сипас барои ба нафақа баромадан стаж лозим шуду ба як мактаб мудири корҳои хоҷагӣ гардид. Ӯ хеле маблағро ба коми наҳангаш зад ва аз ҷумла моҳонаи муаллимонро моҳҳо нигоҳ дошта он пулҳоро ба савдогарон барои гардиш (оборот) дода охир ба даст афтода дар ҳабс нишаста баромада буд.

Мавлоно Ҳозирӣ дар зери ҳамин «дарахти себ» ба воя расида буд.

понедельник, 29 мая 2017 г.

Неши каждум…

Ҳикоя
                                                                                                    Ва ин ёрон душманоне беш набуданд,
                                                                                                    Норостоне беш набуданд.
                                                                                                                                        Аҳмади Шомлу

      Ҳар як инсони покизагуҳар саҳар бо дасти росту пои рост иқдоми ҳаракат мекунад ва нияти аввалини ў ин аст, ки имрўз низ ба нафъи халқу Ватан ягон кори некеро ба анҷом  расонад, ё ба касе кўмак намояд, ақаллан ягон кори савобро анҷом диҳад. Адиби номӣ Ардашер Ҳалимӣ низ ин субҳ бо ҳамин ният аз хоб бедор шуд. Ва ин байти шоҳона дар осмони фикраш таҷаллӣ намуд: Ба номи Худованди ҷону хирад, к-аз ин бартар андеша барнагзарад... Ҳалимӣ сари хонтахта омад. Ин саҳар низ ҳаёти ў аз хондани рўзномаҳои нав оғоз хоҳад ёфт. Дар як гўшаи хонтахта рўзномаҳои шаҳриву ноҳиявию вилоятӣ меистод. Рўзномаҳои ҷумҳурӣ одатан баъди нисфирўзӣ омада мерасиданд. Ардашер Ҳалимӣ рўзномаи вилоятиро кушода боз чашмаш ба идомаи ёддоштҳои сардабири собиқи он афтод. Осон Мастонзода аз шумора ба шумора ёддоштҳои худро таҳти унвони “Аҷоибулвақоеъ” чоп кунонда ному фомили ҳама рўзноманигорони шинохтаи ин рўзномаро каме тағйири ҳарф карда ҳама ахлоти ҷамъкардаашро ба сари онон мерехт. Мастонзода ба ёддоштҳои худ эссеи бадеӣ-таърихӣ ном гузошта ба эродҳои ину он баҳона пеш меовард, ки ин воқеаҳо бадеиянд, яъне бофтаи хаёли нависанда ҳастанд, аммо хилофи мантиқ боз онро таърихӣ номида ба он ранги санади воқеӣ дода буд.

воскресенье, 14 мая 2017 г.

Мавлуда – зани занон

(ҳокоя)

Мавлуда гумон надошт, ки дар рӯзи равшани офтобӣ ногаҳон аз осмони мусаффо ба сараш барфу жола меборад. Кошки барфу жола меборид ва он дарди бахайр мебуд.

Охир ӯ зани тоҷири сарватманд аст, ба  қавле хӯрдагиаш дар пешаш, нахӯрдагиаш ба  пасаш. То ин вақт ӯ худро шоҳдухтари замон барин ҳис мекард ва ногоҳ сараш ба девори сангин рафта заду дид, ки шоҳдухтар не, балки хизматгордухтар барин як одами оддӣ будааст. Барои ӯ карру фар бегона буд, бо вуҷуди сарвати зиёд аз худ нарафт, ба ранг баранг куртаҳои гаронбаҳо пӯшидану дасту гарданро бо тиллову алмос пур карданро хуш надошт. Ӯ дар хонаводаи директори фабрикаи қаннодӣ таваллуд шуд. Аз ин ҳодиса падараш хеле хурсанд буд. Зеро баъди ҳафт писар худо ба ӯ духтар дод.

Падар директори фабрика бошад ҳам зиндагии хоксорона дошт. Аз коммунистони ҳалолкор буд. Ягонто хаси фабрикаро ба хона намеовард, ҳатто ягон дона конфетро. Писаронашро низ ба меҳнати ҳалол одат кунонд.

понедельник, 12 декабря 2016 г.

Бақо Содиқов - асосгузори синамои нави тоҷик 75-сола шуд!



Ин нобиға имрӯзҳо дар Тошканд зиндагӣ мекунад. Дирӯз бо муаллифи китоби «Кино Бако Садикова» (Лимбус ПРЕСС, Санкт-Петербург) Муҳиддин Маҳмудов (собиқ сарвари Бунёди фарҳ анг) ба Самарқанд омада буд. Дар ин китоб он чӣ ки оид ба эҷоду ҳаёти Бақо Содиқов ба даст даровардааст, гирдоварӣ намудааст. Китоби калоне иборат аз 25 ҷузъи чопӣ. Бояд гуфт, ки баъзе  мақолаҳо эҳтимол берун мондаанд, чун дар он мақолаи ситоишие, ки таҳти унвони «Рангомезиҳои «Гирдбод» оид ба ин филм навишта будам («Адабиёт ва санъат» №6, 2 феврали с. 1989) дар замоне, ки аз ҳар ҷониб ба Бақо Содиқов ҳуҷумҳои нотавонбиниву бахилон сар шуда буд, ҷой нагирифтааст. Он солҳо, ки ошкорбаёнӣ бӯи озодиро ба машоми аҳли эҷод расонида буд, баъзе эҷодкорон ҷасорат пайдо карда ба навоварӣ даст заданд.

среда, 26 октября 2016 г.

Оиди барномаҳои таомпазии ТВ-ҳои Тоҷикистон



Метавон гуфт, ки сардабирони ин барномаҳо намоишҳои таомпазии телевизионҳои хориҷиро надидаанд. Барномаҳо мақсади аниқ надоранд. Маданияти баланди таомпазии тоҷиконро намоиш диҳанд ё фаронсавию итолиёиро? Вақти барои ин барномаҳо  ҷудокардашуда хеле кам аст.

Маълум, ки ошпазҳои муосир халъати сафеди дӯхташ махсус мепӯшанд, ки ба кител монанд аст. Кулоҳи сафеди вижа низ доранд. Аммо дар ҳунари таомпазии тоҷикӣ ба даҳон бастани даҳонбанд зарур аст. Албатта дар сари дег. То ки тасодуфан заррае аз оби даҳон ба таом нарезад. Тибқи қоидаи бостонии таомпазии тоҷикӣ ба ош бояд се бор намак андохту чашида дид.

Қоидаҳои мазкурро панҷсад сол пеш аз ин Ҳусайн Воизи Кошифӣ дар «Футувватномаи султонӣ» зикр кардааст.

пятница, 16 сентября 2016 г.

Оид ба тӯйи фотеҳа



Вожаи тӯй туркист ва маънояш шикам пур кардан аст. Фотиҳа вожаи арабист ва маънояш оғоз ва ибтидои коре. Сураи якуми Каломи шариф низ фотиҳа ном дорад. Яъне жарфтар биандешед, мебинед, ки тӯй ва бавижа тӯйи фотиҳа ҳеҷ  алоқае ба ҳуввияти миллии тоҷикӣ надорад. Яъне тоҷикон ин русумро аз ҳамсояҳои туркзабони хеш гирифтаанд. Дар кӯҳистон, ки бархе аз русуми бостон ҳифз шудааст, тӯйро базм мегӯянд ва ба ёд  оред, ки ин тариқ пурхӯриву шаробнӯшӣ набуд.

Дар Самарқанд ва атрофии он байни тоҷикон баъди якҷоя шудани тӯйҳои ноншиканону фотеҳа ин намуди тӯй рӯз  ба рӯз бузургтар шудан гирифт. Худам шоҳид, ки як соҳибкор мегуфт: - Шиносам, хешу таборам он қадар зиёд, ки бояддар тӯйи фотеҳа дар ресторан ба шашсад кас ҷой заказ кунам.

четверг, 18 августа 2016 г.

Обрӯи сохта ё иззати харида?



Дар байни мардум ибораи машҳуре хаст – иззати харида. Вақте ки тӯйҳои боҳашамату бодабдабаро пеши назар меоред, беихтиёр иззати харида ба ёд меояд. Дар куҷо чунин расм буд, ки дар суннаттӯй писарбачаҳоро болои тахти равон шинонда ба толори ресторан болои китфҳо бардошта дароранд. Баъди ин ҳодиса ин писарчаҳо чӣ тавр эгоист нашаванд?

Ё ки тӯи ақиқа, ки хоси арабҳост, солҳои пеш набуд. Ва хуб шуд, ки дар қарори ҳукумат онро нозарур шуморидаанд.

Суннаттуй рангу бори театрӣ пайдо кард. Ҳунарпешаҳо дар  либоси қаҳрамонҳои афсонавӣ барои бачаҳо бозиҳо ташкил мекунанд. Яъне дар суннаттӯйҳои ресторанӣ танҳо як гурӯҳи ками бачаҳо иборат аз хешовандони наздик ба он роҳ ёфтаанд. Аммо ин чӣ номаъқулист, ки калонсолон дар пеши назари бачаҳо шаробнӯшӣ мекунанд.

среда, 17 августа 2016 г.

Ресторан – тӯйхонаҳо



Аз самарқандиёни бо грин-карт ба Америка рафта кор карда гаштагӣ яке бо як ҷавони сиёҳпӯст дӯст шудааст. Он ҷавони сиёҳпӯст (дар Амрико негр ё сиёҳпӯст гуфтан манъ аст, онҳоро афро-америкоӣ мегӯянд) ба тӯи никоҳи худ самарқандиро низ даъват кардааст. Самарқандӣ ба тӯй омада мебинад, ки теъдоди ҳамаи меҳмонон 10-12 касанд.

Баъд аз тӯй сиёҳпӯст мепурсад: - Ба ту тӯйи мо хуш  омад?

- Ман ба ту навори тӯйи никоҳи худамро намоиш медиҳам, бин ва хулоса кун, ки  тӯй чӣ хел мешавад,- гуфт самарқандӣ.

Сиёҳпӯст баъди навори тӯйро дидан гуфтааст: - Магар хешу таборатон ин қадар зиёданд?

- Не, дар байни онҳо танҳо 7 нафар хешони ман ҳастанд, дигар ҳама аҳли гузар ё ки ҳамту шиносҳо.

вторник, 16 августа 2016 г.

Даъват кунем ё не?



Боз дар бораи тӯйҳо.

Яке аз муаммоҳои мушкил киҳоро ба тӯй даъват кардан аст. Масалан дар ресторан ҷои нишаст барои сад кас (аз тарафи қудо) ҷудо карда шудааст, аммо меҳмононе, ки ин тараф ба  рӯйхат гирифтааст, аз 150 кас зиёданд.

Дар вақти чунин  рӯйхатсозӣ шоҳиди ин ҳол шудам: Аз сад кас зиёд шуд, дигар ягон касро даъват намекунем,- гуфт сардори хонавода. Он гоҳ бонуи хонавода гуфт: - Ҳоҷи Мирзо Абдуллохонро низ даъват кунетон.

- Дигар ягон касро даъват карда наметавонам! - гуфт бо қатъият мард.

понедельник, 15 августа 2016 г.

Бумеранг



Аз силсилаи «Маънои зиндагӣ чист?»

Мӯйсафеде асозанон ба тӯйхона ворид шуд. Болои кат, ки одатан мӯйсафедон мешинанд, пур буд ва ӯро дар  қатори ҷавонҳою миёнсолон ба миз шинонданд. Дастони мӯйсафед меларзид ва то ба даҳон бардани чумча ош камтар ба рӯи дастархон мерехт.

Палавро дар маъракаҳо барои ду кас мекашанд ва ҳамтабақи ӯ ҷавони камандеше будааст, ки ғур-ғур кард: - Аз ин хел ош хӯрдана дар хона нишастан беҳтар.

Мӯйсафед ботамкин будааст, ки посух надод. Дар ҳоле, ки ҳуқуқи ӯро барои иштирок дар маъракаҳо инкор карда истодаанд. Ман бошам биандешидам, ки эгоизми ҷавон яъне худбинии ӯ ягон  реша ба беандешагиҳои худи мо дорад. То шамол набошад, шохи дарахт намеҷунбад. Фикр кардаму ёфтам посухи суоли худро.