Ифодаҳои обдори самарқандиён – 32

Мазза аз қайла гурехт.

Дар Самарқанд зирбакро  қайла низ мегӯянд.

«Баъди он ки ҷӯраам С. ба ваъдааш вафо накард, дар вохӯриҳо сӯҳбатамон шира намегирифт, яъне мазза аз қайла гурехта буд.» (Аз дафтари хотира). Баъзе газетаҳоро мехонед, ҳама гапҳои оддӣ, гӯё ягон муаммо дар зиндагӣ нест. Яъне мазза аз қайла гурехтааст.

Ба деги ҷӯшон як сатил оби хунук.

«Аз бом нохост тароша афтидагӣ барин як сухани бӯнок гуфту ба дили ҷӯшон як сатил оби хунук рехтагӣ барин шуд, сӯҳбатамон дигар қӯр намегирифт.» (Аз дафтари хотира).

Бо ҳавои даҳан дар нӯги шохи сафедор оши палав мепазад.

Ба ҷои нӯги сафедор осмони ҳафтӯм низ мегӯянд.

Дар бораи одами аз ҳад зиёд бодӣ.

Ибораҳои обдори самарқандиён – 31

Мурд, рӯша бурд.

Дар бораи ҳокимони золим, ки баъди мурданашон мардуми озордида суханҳои сахти пеш гуфта натавонистаашонро мегӯяянд.

Чапан.

Ба забони самаркандиён чапан касест, ки чарм дар рӯй дораду аз кашида гирифтани пулу моли касе шарм намедорад. Ҳамин хислати чапанӣ дар байни зиёиён низ дучор мешавад. Як профессори марҳум ба камина рӯи рост шарм надошта худро чапан гуфта буд. Ё худ баъди обед бойшудаҳо низ чапананд.

Худо кама тияд ҳам ғама натияд.

Дар мавриде мегӯянд, ки мушкилоти пулию молӣ пеш ояду ноилоҷ монанд.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 30

Аз карнайчӣ як пуф

Яъне ба нияти нек амале бикун, хоҳ шаваду хоҳ нашавад.

Ба як даст ду харбуза намеғунҷад.

Оиди касе гӯянд, ки дар як он ду корро карданист. Ин мақол дар як байти Рӯдакӣ низ ҳаст. Яъне ҳазору сад сол пеш низ машҳур будааст.

Барака ғайри ҳосил.

Мегуфтанд нависандаи самарқандӣ раҳматӣ Болта Ортиқзода ва илова мекарданд: - Муҳим он ки худо баракеша тияд.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 29

Сангпушт замоне баққол будас, аз тарозу мезадас, худо дар ғазаб шудасу байни ду паллаи тарозу ҳабс кардас. Аз тарозу ҳаққи харидорро задан бадтарин гуноҳ аст.

Аз боварҳои мардумӣ.

Ҳам ғарию ҳам пешхезӣ.

Вақте ки бо пули ҳаром бойшуда даъвои мансаб мекунад.

Арӯс чӣ гуна, модарарӯс намуна.

Домодшавандаро мегӯянд: Арӯсшавандая модараша бин, зеро баъди чанд сол шаклу  афташ модараш барин мешавад.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 28

Нӯҳтая кандагӣ.

Оиди писарбачаҳои бадрафтор, ки насиҳатро намегиранд.

Даҳонҳаром.

Касоне, ки дар гуфтор суханҳои кабеҳ, аз қабили номҳои олати таносулро ба кор мебаранд. Яъне ба даҳон калимаҳои ҳаромро гирифтаанд. Дар бораи ин қабил мегӯянд: Вай даҳон ё калӯшкӯҳна?

Дар ин гап ҷон ҳаст.

Дар Самарқанд сухан ҷон дорад. Дар он маврид мегӯянд, ки сухан рост бошад.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 27

Меҳр дар чашм.

Яъне касеро кам бубинед, меҳраш дар дилатон кам мешавад. Муҳаббат, ишқ калимаҳои арабианд. Меҳр арабӣ нест. Муҳаббат, ҳабиб аз як решаанд, ишқ, ошиқ, маъшуқа низ.

Меҳр – номи худои бостонии мардуми мост, ки пеш аз дини зардуштӣ дини меҳрпарастӣ, яъне митроизм дар марзҳои Осиёи Марказӣ ва Эрон будааст ва тавассути сарбозони Искандари Македонӣ ба Аврупо паҳн шудааст. Номи аврупоиаш – Митро.

Ба ин сабаб дар калимаи меҳр унсури қудсӣ, яъне осмонӣ ҳаст.

Дар дил ҳавасҳо дорам, дасти норасо дорам.

Яъне ба хароҷоти калон пул ё имконият надораду бояд қаноат кунад.

Ибораҳои обдори Самарқандиён – 26

Ҷаранги мис аз тилло баланд аст.

Ба ин монанд аст мақоли «Садои гови бешир - баланд». Дар Самарқанд ибораи «мисаш баромад» ба маънои аслаш ошкор шуд аст.

Зангӯларо аз мис месозанд. Ва баъзе созҳоро низ. Аз мис бисёр чизҳои хуб сохта мешавад, алалхусус ҳунари ҳаккокӣ дар мис ривоҷ дорад ва баъзеи ин осор аз нархи тилло кам нестанд.

Аммо мис мис аст, тилло тиллост!

Истеъдоди ҳақиқӣ – тиллост. Вақте ки эҷодкори асил нею ноасили беистеъдод пешгаҳнишин шуд, ҷаранги мис аз тилло баланд аст мегӯянд.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 25

Кулли ёмин – бадтар.

Аз баланд шудани нархҳо касе шикоят кунад, ҳамсӯҳбаташ ин мақолро ба забон меорад.

Баъди ош як дам набош.

Палавро ош мегӯянд. Таоми серравғану сергӯшт, ки ҳаст, ҳазмаш мушкил аст барои организм.

Ба инсабаб баъди хӯрдани палав дам гирифтан беҳтар аст, то ки ба дил зӯр наояд.

Марда биниаш бошад, бас.

Яъне зебоӣ хоси мардон нест.

Хушрӯгия ба табақ намемонанд.

Яъне ҳусн чизе нест, агар зан таоми болаззат пухта натавонад.

Хешӣ ба хешию, савдо – бегона.

Яъне ба фурӯхтани чизе ба хешон чун ба бегона муносибат мекунанд.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 24

Ба писарамон ғилоф гирифта  додем.

Яъне зандор кардем.

Кор ханҷар мекунад, на ғилоф.

Яъне мард бояд кор кунад, на зан. Вақте ки занҳо ба шаҳрҳои дур ба мардикорӣ мераванд, бачаҳо бесаробон мондаанд, ин зарбулмасали кӯҳнаи халқӣ бо тобиши нав ҷилва мекунад.

 Зани ёшу шӯи  пир, сават мону чӯҷа гир.

Чирчираки таги тобут.

Ҳосили чунин занушӯӣ.

Ифодаҳои обдори самарқандиён – 23

Киникашон ба ҳамдигар бастагӣ.

Нофро самарқандиён киник низ мегӯянд. Ин ҷо таъна ба он ки бе ягон ҳамроҳи доимӣ он одам ба ҷое рафтан намехоҳад.

Такка бошаду шир тияд.

Такка – бузи нари бадбӯй аст, ки бо ин нуқс дар гуфтугӯ истифода мешавад.

Вақте ки аз ошхонае бо аробачаи пури ахлот берун омадани бомжеро мебинам, ин мақол ба ёдам меояд. Яъне ин мақол дастури кории бизнесменҳои кӯҳнаву нав аст.

Хӯрӣ  катта шавӣ, нахӯрӣ латта шавӣ.

Зарбулмасали хомфарбеҳу тағораишкамҳо.