20-ӯми июн – зодрӯзи шоир Хумӣ

Ҷамол Сироҷиддини Хумии Самарқандӣ бародари Баҳодури Танбӯри Тайлоқист, ки дар айни авҷи эҷод панҷ сол пеш вақти шеърхонӣ дар назди мардум аз сактаи дил ногаҳон вафот кард. Аз рузи аввали қалам гирифтанаш то соати охири умраш шоири ҳақиқӣ буд, ҳам аз дарун ҳам аз берун. Тоҷик буд, аммо аз адибони ӯзбек дӯстони зиёде дошт, аз Бухоро, Фарғона, Тошканд ва дигар чойҳо ба хонааш шоирон меомаданд. Бо шароби дастӣ ҳамаро зиёфат мекарду шеъхонӣ баргузор мегардид. Афсӯс, сад афсӯс, ки имрӯз бо мо нест.

Ёдаш гиромӣ бод!

Падарбузурги Хумӣ имом-хатиби мадрасаи Тиллокорӣ буда солҳои муллокушӣ гурехта ба деҳотӣ ӯзбекнишин паноҳ бурдааст ва аз ин сабаб Хумӣ дар мактаби ӯзбекӣ хондааст.

Ин шеъри камина аз китоби “Оҳангҳои Самарқанд”, саҳ 28 нашр мешавад.

ОБ УСТО ИБРОХИМЕ, ГЕНИАЛЬНОМ УЧЕНИКЕ ГЕНИАЛЬНОГО УСТО ШИРИНА МУРОДОВА

Все кто знаком мало по малу о реставрации архитектурных памятников старины Самарканда, знает, что значительная часть сложных реставрационных работ принадлежит покойному усто Иброхиму Шермухамедову.

Вместе с академиком усто Ширином Муродовым работал в Самаркандском и Бухарском залах театра оперы и балета имени Навои. Участие в реставрации медресе Куколдош в Ташкенте, оформлении театра Мукими и другие работы принесли славу самаркандскому мастеру.

Далелҳои раднопазир оид ба зарурати эҳёи хат ва номи забон

1.       Забони адабию шифоҳии форсӣ 1300-сола торих дорад.

Он баъди забони юнонӣ дуввумин забони машҳур ва пуркорбурди классики ҷаҳонист. Дигар ҳама забонҳои ҷаҳонӣ дар ин раддабандӣ поинтар аз порсиянд.

2.       Забони форсӣ (яъне бо назардошти ҳама кишварҳои порсизабон) дар теъдоди анвои мақолҳо (яъне зарбулмасалҳо) бар ҳама забонҳои дунё пешдастӣ дорад. Зеро таҷоруби на танҳо 1300-соли пасин, балки пеш аз онро низ дар худ ғунҷондааст. Ва бо ин далел бадеитарин забон аст.

3.       Забони порсӣ беҳтарин ва ширинтарин забони дунё буда аз даҳ шоири радаи аввали ҷаҳон панҷ нафари онон форсанд.

4.       Забони форсӣ дар тӯли мавҷудияти худ бисту панҷ миллион калима сохтааст, ки гувоҳ ба хиради олии порсизабонон аст. Ҳеҷ як забони дигар ин қадар калима сохта натавонистаааст.

5.       Дар ягон забони дигар луғатномае ба мисли Луғатномаи Деҳхудо дар ҳафдаҳ ҷилд ва ё Фарҳанги Муинро дар шаш ҷилд пайдо карда наметавонед.

6.       Забони порсӣ дар 28 кишвари ҷаҳон мавриди истифода мардум аст бо ҳамин хати арабиасоси худ,  танҳо дар  Вароруд, яъне Мавароуннаҳр 29-ӯм кишвар Тоҷикистон пофишорӣ дорад, ки хаташро Кирил ва Мефодий эҷод кардаанд

7.       Забони форсӣ байни забонҳои пуркорбурди интернетӣ дар мақоми 13-ум аст. Зеро ин воситаи фановарӣ дар Ғарб пайдо шуда мардумони эронӣ ба он дертар дастрасӣ пайдо кардаанд.

8.       Забони форсӣ дар бобати бо як калима ифода кардани маъноҳои гуногун низ дар байни забонҳои дунё беҳамтост.

Ин маълумотро камина аз навиштаи интернетии Пошо Хуросонӣ гирифтам. Ва гуфтаниям, ки мо тоҷикон боз бо карахтии фикрӣ номи забонамонро ба асли худ форсӣ наномида, хату алифбои 1300-соларо пушти по задан гирем, аз ҳамаи ин шӯҳрате, ки забони порсӣ дар ҷаҳон дорад, берун хоҳем монд.

Зиёда аз ин нишони заифхирадии мо хоҳад буд дар пеши назари мардуми ҷаҳон. Мо барои барқарор кардани хату алифбои форсӣ дар се даҳсолаи истиқлол қариб коре накардем. Ин гуноҳи азими моро оё наслҳои оянда мебахшида бошанд?

Ҳоло ҳам дер нашудааст, вақти он аст, ки сарвари давлат, пешвои миллат Эмомали Раҳмони мӯҳтарам, дар ин боб иқдоми таърихи кунанд ва номи худро дар сафҳои торихи забони модарӣ бо ҳуруфи заррин ба ёдгор гузоранд.

Интеллигент номер один Самарканда

Я в филологическом факультете СамГУ учился 1964-69 годы.

Хороших преподавателей было не мало.

Но среди них ярко выделялся профессор Ботурхон Валиходжаев. Он был более интеллигентен, более честен, более добр чем другие.

В то время факультет узбекской и таджикской филологии вместе с факультетом иностранных языков располагался в нынешнем здании Института иностранных языков Самарканда.

В те советские годы деканом назначили Ботурхона Валиходжаева. Мы не были знакомы. Когда я сдавал экзамен по политэкономии капитализма он зашел участвовать в экзамене.

Устод Зеҳнӣ

Бо шунидани номи Зеҳнӣ китобҳои машҳурашон “Санъатҳои бадеӣ дар назми тоҷикӣ” ва “Санъати сухан” ба ёд меоянд. Устод Зеҳнӣ бо Деҳотӣ ва Болта Ортиқзода аз як маҳҳаллаи хушобу ҳавои Самарқанд, Боғи майдонанд, ки аз байнаш ҷӯйи зулолоби Обираҳмат ҷорист.

Вақте дар донишгоҳи Самарқанд мехондам, омадани устод Зеҳниро тавассути шоир Салим Кенҷа шунида ба дидорбинӣ мерафтем. Дар ҳавлии самарқандии устод писарашон Фарҳод бо хонаводааш мезист. Сӯҳбати Салим Кенҷа бо устод оиди шеър метафсиду каминаи носир сомеъ будам. Вақте ки палав омад, Салим Кенҷа мегуфтанд: Муаллим шумо мусалласпази зӯр, ҳеҷ кас шумо барин пухта наметонад!

50 лет в профессиональной журналистике!

Знаменитый самаркандский журналист, историк и блогер Тошпулот Рахматуллоев отметил 25-летие журналисткой деятельности.

И я тоже вспомнил, что свою трудовую профессиональную работу как журналист начал в 1969 году в редакции газеты «Комсомоли Тоджикистон» где проработал три года.

У меня теперь 50 лет творческой работы в сфере жулналистики! Журналистика тяжелый друд, не всем по плечу.

ХАРИ ХОҶА НАСРИДДИН

(Ҳаҷвия ва ё афсона барои калонсолон)

Сари хамро шамшер намебуррад мегуфт Хоҷа Насриддин. Хари ў баъди маргаш бесоҳиб монда дар кўча бо сари хам рафта истода буд, ки бачае ба гарданаш ресмон баста савор шуд. «Сари хамро шамшер намебуррад, лекин ба болоят савор мешаванд» - хулоса баровард хари Хоҷа, ки Афандихар ном дошт.

Хоҷа Насриддин пеш аз вафот харашро ба шоҳаншоҳ васият карда буд. Ў шунида буд, ки дар хархонаи шоҳаншоҳӣ маркабҳо аз бекорӣ чарб баста ба баҳмут монанд шудаанд. Хоҷа мехост, ки хари пираш дар охири умр моли шоҳаншоҳӣ шуда, каме кайфу сафо кунад.

Дар Самарқанд одате ҳаст…

Дар Самарқанд одате ҳаст, ки байни ду ид – Иди Фитр ва Иди Қурбон тӯйи никоҳ баргузор кардан манъ аст. Аммо тӯйи никоҳ баргузор мекунанд!

Дар шаби Лайлатурқадр ду шиша ё бакалашка об гирифта руст карда мемонанд. Ва агар байни ин ду ид тӯйи никоҳ баргузор шавад, бояд арӯсу домод ё аз ин оби шаби лайлатурқадрӣ нӯшанд ё дасту рӯй шӯянд.

Аммо илоҷи дар моҳи май накоҳе манъшударо наёфтаанд. Ман пешниҳод мекунам, ки 1 январ дар Соли Нави исавӣ аз риши пахтагини бобои барфӣ камтарак гирифта монанду дар рӯзи тӯйи никоҳ ҳазориспанд барин дуд кунанд. Бо ҳамин монеаи дар моҳи май тӯй накардан аз байн меравад!

Астағфуролло гуфтан мехоҳам, аммо боз фикр мекунам ин мардум, ки роҳи аз садди урфӣ гузаштанро ёфтааст, аз ҷиҳати фикрӣ пасмонда нест.

 

ХОҶАГӢ АҲМАДИ КОСОНӢ - МАХДУМИ АЪЗАМИ ДАҲБЕДӢ

Хоҷагӣ Аҳмади Косонӣ, ки ҳамчун Махдуми Аъзами Даҳбедӣ шӯҳрати тамом доранд, яке аз нобиғахои тариқати хочагон дар нимаи дуввуми  карни XV ва нимаи аввали қарни XVI ба шумор мераванд. Хоҷагӣ Аҳмад дар хонадони шахси боэътибори давр Саид Ҷалолиддин дар соли 1461-62 дар ноҳияи Косони вилояти Ахсикент (ҳоло Намангон) ба арсаӣ ҳастӣ қадам ниҳодаанд. Солҳои толибилмии Хоҷагӣ Аҳмад дар зодгоҳашон мегузарад. Хоҷагӣ Аҳмад, ки соҳибзеҳн ва хушфаҳму зирак буданд, дар бисёр масъалаҳо аз ҳамсабақашон пешдастӣ мекарданд ва ҳатто мударрисон аз истеъдоди эшон дар ҳайрат мешуданд. Баъд эшон омӯзиши масъалаҳои тасаввуфро дар назди устод Муҳаммади Қозӣ, ки муаллифи «Силсилат ул-орифин» буданд, идома медиҳанд. Мавлоно Мухаммади Қозӣ қобилият ва истеъдоди Хоҷагӣ Аҳмадро идрок намуда, эшонро шаҳбози баланпарвози тариқати хоҷагон донистанд. Баъд аз такмили дониш Хоҷагӣ Аҳмад ба зодгоҳи хеш бармегарданд ва фаъолияти хешро идома медиҳанд.

Самаркандскому медресе Шердору исполнилось 400 лет!

Первая половина XVII века в истории города Самарканда неразрывно связана с деятельностью его хокима, вышедшего из Олчинского рода крупного представителя военной феодальной аристократии Баходира Ялангтуша. В период Аштарханидов в Самарканде еще более оживились строительные работы. В то время, когда у хокимов областей Средней Азии усилились тенденции сепаратизма, значительно возрос­ла роль сильных узбекских племен.

Назначенный могущественным визирем Имамом Кулиханом правителем Самарканда Баходир Ялангтуш, известный своими победами в войнах, был в военном походе. Как дань уважения, непосредственно по инициативе и указу Баходира Ялангтуша были проведены работы по реставрации разрушенного временем величественного медресе Улуг­бека и на месте разрушенных до основания хонакох и караван-сарая Мирзойи, построенных Улугбеком, было возведено грандиозное сооружение медресе Шердор напротив медресе Улугбека в качестве его небольшой копии, на месте хонакох с большим куполом, достигающим 15 метров в диаметре была построена как его небольшая копия. Здания, хотя и были похожи друг на друга, и фасады, в основном, одинаковые, однако разнились в архитектурном и качественном отношениях.