Асари Мавлоно «Фи-ҳи мо фи-ҳи» дастраси ман нест, ки маҷбур будам, тарҷумаи русии онро биёрам. Дар ин ҳикоят Мавлоно одамонро ба се тоифа тақсим кардааст:
1. Онҳое, ки баробари худо ҳама чизро дар рўи замин аз марду зан, ҳайвоноту кўдакон то сангу хок ситоиш мекунанд.
2. Тоифаи огоҳу таълимгирифтае, ки ба ғайри худо ба касе саҷда намеоранд ва ситоиш намекунанд.
3. Тоифаи саввум – одамоне, ки ба мақоми хомўшӣ расидаанд. Онҳо мегўянд, ки на ба Худо саҷда меоранду на ўро рад мекунанд. Гарчанд садои ин тоифа дар ин ҷаҳон шунаво нест, онҳо аз мақоми ду тоифаи аввал пеш гузаштаанд.
Ин ҳикоят (тарҷумаи В.Шуховцов) аз маҷаллаи «Иран-наме» №4, 2007 чопи Алма-Ати гирифта шуд.
пятница, 19 декабря 2008 г.
четверг, 18 декабря 2008 г.
Посух ба суоли Aryaram
Камина мутахасиси ин бахш нестам. Аммо дар замони муҳокимаи лоиҳаҳои гербу дирафши Тоҷикистон дар ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» маколаҳои асосан дигаронро оиди ин масъала чоп мекардам, ки дар он Олимпур низ ширкат карда буд. Ман узви комиссиюни гербу дирафш набудам, дар комиссиюни гимни давлати ширкат доштам. Рўзе гушрасам шуд, ки қисме аз аъзои комиссиюни гербу дирафш дохил кардани сурати шерро намехостаанд. Сарвари ин комиссиюн раиси итт. расомон Сўхроб Қурбонов буд ва ман наздаш рафта соате оиди аҳамияти рамзҳои бостонӣ суҳбат кардам. Ў гуфт, ки узви комиссиюн ин суханҳои маро бояд шунаванд. Сипас бо даъвати ў дар як ҷаласаи он иштирок карда фикрҳоямро баён кардам. Таъкид намудам, ки дар байни лоиҳоҳои пешниҳод гардида офтобу шер намодҳои асосианд, ки аз фарҳанг ва давлатдории бисёрҳазорсолаи тоҷикон гувоҳи медиҳанд ва бидуни инҳо герби Тоҷикистонро тасааввур натавон кард. Баъзе аз аъзоёни ин комиссиюн эътироз карданд, ки чӣ ҳақ дорӣ дар пеши мо сухан куни, ту узви ин комиссиюн нести. Сўхроб гуфт: - Адаш Истадро ман даъват намудам, зеро дар чунин фикрам, ки сухани ўро шунидани мо аз фоида холӣ нест.
Ҳамин тавр сурати шер ворид шуд, аммо пас чӣ воқеа рух дод, дар ин бора дар архиви блоги ман моҳи февралро боз кунед, хоҳед фахмид. Як зане, ки зоҳиран ба ҷевон ё сандуқи оҳани монанд буд, агар хато накунам Валентина Ивановна ном дошт, дар ҷаласаи порлумон ҳамаи вакилони халқ ва халқи Тоҷикистонро «шер не, балки мокрая курица» гуфт ва берун андохтани шерро аз герб ба овоз монд ва ин воқеаи нангинро аз тариқи телевизион тамоми Тоҷикистон дид. Аз адибон Мўъмин Қаноат равшану возеҳ оиди рамзхои миллӣ назди вакилони мардуми суханрони карда буд. Бо як сухани ин зани аблаҳ аз сари депутатҳои калўшӣ ҳама суханҳои як сол пеш дар ҷаласаи порлумон гуфтаи Мўъмин Қаноат парида рафт.
Байни шери герби Тоҷикистон ва шери ливои собиқи Эрон фарқ хаст. Ин шер дар даст шамшер надорад. Онро наметавон иқтибос аз герби Эрони шоҳаншоҳӣ номид. Клавихо дар «Рўзномаи сафари Самарқанд» соли 1403 навиштааст, ки акси чунин шерҳоро болои дари қасри Темур дидааст ва ин герби ҳокими собиқи Самарқанд будааст.
Китоби Л.И.Ремпель «Цепь времен»-ро, ки соли 1987 дар Тошканд чоп шудааст пайдо кунед ва хонед. Ин китоб оиди рамзҳои бостонии Осиёи Марказӣ баҳс мекунад.
Оиди таърихи сеҳазорсолаи рамзи тасвири шер дар пеши хуршед яке аз муҷриҳои PARS TV (Hotbird, 11785Mhz, 27500KS/c,) китобе чоп кардааст, ки агар аз ў пурсон шавед ба шумо ба ивази маблағе хоҳад фиристод.
Ҳамин тавр сурати шер ворид шуд, аммо пас чӣ воқеа рух дод, дар ин бора дар архиви блоги ман моҳи февралро боз кунед, хоҳед фахмид. Як зане, ки зоҳиран ба ҷевон ё сандуқи оҳани монанд буд, агар хато накунам Валентина Ивановна ном дошт, дар ҷаласаи порлумон ҳамаи вакилони халқ ва халқи Тоҷикистонро «шер не, балки мокрая курица» гуфт ва берун андохтани шерро аз герб ба овоз монд ва ин воқеаи нангинро аз тариқи телевизион тамоми Тоҷикистон дид. Аз адибон Мўъмин Қаноат равшану возеҳ оиди рамзхои миллӣ назди вакилони мардуми суханрони карда буд. Бо як сухани ин зани аблаҳ аз сари депутатҳои калўшӣ ҳама суханҳои як сол пеш дар ҷаласаи порлумон гуфтаи Мўъмин Қаноат парида рафт.
Байни шери герби Тоҷикистон ва шери ливои собиқи Эрон фарқ хаст. Ин шер дар даст шамшер надорад. Онро наметавон иқтибос аз герби Эрони шоҳаншоҳӣ номид. Клавихо дар «Рўзномаи сафари Самарқанд» соли 1403 навиштааст, ки акси чунин шерҳоро болои дари қасри Темур дидааст ва ин герби ҳокими собиқи Самарқанд будааст.
Китоби Л.И.Ремпель «Цепь времен»-ро, ки соли 1987 дар Тошканд чоп шудааст пайдо кунед ва хонед. Ин китоб оиди рамзҳои бостонии Осиёи Марказӣ баҳс мекунад.
Оиди таърихи сеҳазорсолаи рамзи тасвири шер дар пеши хуршед яке аз муҷриҳои PARS TV (Hotbird, 11785Mhz, 27500KS/c,) китобе чоп кардааст, ки агар аз ў пурсон шавед ба шумо ба ивази маблағе хоҳад фиристод.
вторник, 16 декабря 2008 г.
Якеро медонистам, ки намоз намехонд…
Якеро медонистам, ки намоз намехонд, вале аз чашму рўяш нури оҳуроӣ таҷаллӣ мекард. Чанд бор гуфтандаш агар шумо рўзе раведу ба масчиди ҷомеъ намоз кунед, ҳазорҳо намозхон аз паси шумо хоҳанд омад ва дар масчиди ҷомеъ нахоҳанд ғунҷид. Ҷавоб дод: «Ҳама чиз ба хости худост.»
Сарвати зиёде надорад. Чанд бор гуфтандаш, ки имкони ба ҳаҷ рафтанро доред. Гуфт: – Худои ман мегўяд: «Вақте ки халқат ин қадар ба қумаки ту мўҳтоҷ аст, чаро чанд миллион сўм харҷи беҳуда намуда ба зиёрати Каъба меравӣ? Медонӣ, ки ман дар он ҷо нестам.»
Дасткушоду сахӣ буд ин мард ва кўмаки худро ба дармондагон дареғ намедошт.
Бо симои орифона ва нигоҳи шоирона ҳар рўз аз назди майдони Регистон мегузашт. Пиёда ба кор мерафт ва пиёда аз кор бармегашт. Ботинан мусалмон, вале дар зоҳир на.
На худоро мепарастид, на ягон мансабдорро. Бисёр фикр мекардам, ки ин тоифа одамонро дар вақти ифодаи аъмолашон ба чӣ номе ташхис метавон кард?
Инак тарҷумаи русии як ҳикояи Мавлоно аз «Фи мо фи» (Чизе ки ҳаст, ҳамон аст) дучорам шуд, ки дар он ба ин суол посух додааст.
ЧЕЛОВЕК ИЛИ ЖИВОТНОЕ
О, брат, ты весь – мысль!
А все остальное в тебе – лишь кости и корни!
У Мавлана спросили, в чем смысл этих стихов, и он ответил:
– Мысль – это не то, что люди под этим обычно понимают. Если кто-то захочет объяснить людям, что такое мысль, он должен сказать так: «Человек – это говорящее животное. И его речь – это и ест мысль, явная или скрытая. Только мысль отличает человека, все, что кроме этого – относится к животной природе, все остальное – лишь кости и корни.
Речь человеческая подобно солнцу, тому солнцу, что дарует человеку жизнь и тело. Речь всегда присутствует у человека, независимо от того, говорит он или нет. Но пока жив человек, животное начало в нем тоже присутствует.
Человечество делится на три сорта людей: одни не ограничиваются Богом, и кроме него поклоняются и возглашают хвалу всему остальному – от женщин и мужчин, скота и детей, и до камней и земли. Другие – осведомленные и образованные – не поклоняются и не восхваляют никого, кроме Бога. Третьи – дошли до такого состояния, что достигли молчания. Они говорят, что не будут ни служить Богу, ни отвергать Его. Эти люди превзошли две предыдущих стадии, хотя их голос и не слышен в этом мире».
Сарвати зиёде надорад. Чанд бор гуфтандаш, ки имкони ба ҳаҷ рафтанро доред. Гуфт: – Худои ман мегўяд: «Вақте ки халқат ин қадар ба қумаки ту мўҳтоҷ аст, чаро чанд миллион сўм харҷи беҳуда намуда ба зиёрати Каъба меравӣ? Медонӣ, ки ман дар он ҷо нестам.»
Дасткушоду сахӣ буд ин мард ва кўмаки худро ба дармондагон дареғ намедошт.
Бо симои орифона ва нигоҳи шоирона ҳар рўз аз назди майдони Регистон мегузашт. Пиёда ба кор мерафт ва пиёда аз кор бармегашт. Ботинан мусалмон, вале дар зоҳир на.
На худоро мепарастид, на ягон мансабдорро. Бисёр фикр мекардам, ки ин тоифа одамонро дар вақти ифодаи аъмолашон ба чӣ номе ташхис метавон кард?
Инак тарҷумаи русии як ҳикояи Мавлоно аз «Фи мо фи» (Чизе ки ҳаст, ҳамон аст) дучорам шуд, ки дар он ба ин суол посух додааст.
ЧЕЛОВЕК ИЛИ ЖИВОТНОЕ
О, брат, ты весь – мысль!
А все остальное в тебе – лишь кости и корни!
У Мавлана спросили, в чем смысл этих стихов, и он ответил:
– Мысль – это не то, что люди под этим обычно понимают. Если кто-то захочет объяснить людям, что такое мысль, он должен сказать так: «Человек – это говорящее животное. И его речь – это и ест мысль, явная или скрытая. Только мысль отличает человека, все, что кроме этого – относится к животной природе, все остальное – лишь кости и корни.
Речь человеческая подобно солнцу, тому солнцу, что дарует человеку жизнь и тело. Речь всегда присутствует у человека, независимо от того, говорит он или нет. Но пока жив человек, животное начало в нем тоже присутствует.
Человечество делится на три сорта людей: одни не ограничиваются Богом, и кроме него поклоняются и возглашают хвалу всему остальному – от женщин и мужчин, скота и детей, и до камней и земли. Другие – осведомленные и образованные – не поклоняются и не восхваляют никого, кроме Бога. Третьи – дошли до такого состояния, что достигли молчания. Они говорят, что не будут ни служить Богу, ни отвергать Его. Эти люди превзошли две предыдущих стадии, хотя их голос и не слышен в этом мире».
воскресенье, 14 декабря 2008 г.
Идеали миллӣ
Идеали миллӣ, яъне камоли матлуби миллӣ барои мардуми тоҷик аз ҷониби рўшанфикрони Тоҷикистон равшан ва аниқ муайян нагардидааст. Идеалҳои ҳар як фарди мардуми тоҷикро ҷамъ оваред, дар маҷмўъ оиди идеали миллӣ тасаввуре ҳосил мешавад.
Ҳоло мақсади аксари мардуми тоҷик беҳ кардани вазъи иқтисодии хонаводаи худ аст. Бо кадом роҳе, ки бошад, ҳатто бо мардикории дур аз ватан маблағ пайдо намудан самти асосии амали ин мардум аст.
Камоли матлуби худро мардуми Русия баъди пош хўрдани империяи шўравӣ гум карда чанд сол саргаранг монд. Рўшанфикроне пайдо шуданд, ки дар замони сарварии Путин ҳам ба давлатдорони рус ҳам ба мардум фаҳмониданд: — Камоли матлуби мардуми рус аз қадимзамон сохтани давлати абарқудрат буд ва талош барои ин мақсад дар ин мардум нерўи азими созандагиро тавлид мекард. Нагузоштани чунин мақсади олӣ дар пеши худ боиси сустии давлати рус мегардад.
Ба ҳамин сабаб давлатдорони рус мисли императорони собиқи Русия барои ба вуҷуд овардани беҳтарин артиши замонавӣ кўшиш мекунанд.
Тоҷикон низ аз набудани камоли матлуби худ дар вазъи ногувор қарор доранд. Ба ҳамин сабаб бисёр ҷавонони тоҷик камоли матлубро дар дини ислом меҷўянд. Дин камоли матлуби ононро дар шакли сазовор шудан ба биҳишт муайян кардааст. Пас дар маҷмўъ чӣ ҳосил мекунем?
Ба ғайри ин баъзе қувваҳои иртиҷоӣ аз хориҷа ба мардуми тоҷик камоли матлубро дар шакли барқарор кардани хилофати араб бор кардан мехоҳанд. Яъне набудани чунин идеал чунин хатарҳоро эҷод мекунад.
Маънии зиндагӣ, яъне ҳаёт чист? Барои сарватмандони рус (агар мардикор бошӣ) хизмат кардан, шиками худу хонаводаро сер кардан ва боз бача зиёд намудан, ки ин бачаҳо боз ба Русия раванду хидмати онҳоро бикунанд?
Идеали миллии тоҷикон кадом аст? Он дар кадом асарҳои адабиву илмӣ ифода ёфтааст? Шумо оиди ин масъала чӣ фикр доред, хонандагони азиз?
Ҳоло мақсади аксари мардуми тоҷик беҳ кардани вазъи иқтисодии хонаводаи худ аст. Бо кадом роҳе, ки бошад, ҳатто бо мардикории дур аз ватан маблағ пайдо намудан самти асосии амали ин мардум аст.
Камоли матлуби худро мардуми Русия баъди пош хўрдани империяи шўравӣ гум карда чанд сол саргаранг монд. Рўшанфикроне пайдо шуданд, ки дар замони сарварии Путин ҳам ба давлатдорони рус ҳам ба мардум фаҳмониданд: — Камоли матлуби мардуми рус аз қадимзамон сохтани давлати абарқудрат буд ва талош барои ин мақсад дар ин мардум нерўи азими созандагиро тавлид мекард. Нагузоштани чунин мақсади олӣ дар пеши худ боиси сустии давлати рус мегардад.
Ба ҳамин сабаб давлатдорони рус мисли императорони собиқи Русия барои ба вуҷуд овардани беҳтарин артиши замонавӣ кўшиш мекунанд.
Тоҷикон низ аз набудани камоли матлуби худ дар вазъи ногувор қарор доранд. Ба ҳамин сабаб бисёр ҷавонони тоҷик камоли матлубро дар дини ислом меҷўянд. Дин камоли матлуби ононро дар шакли сазовор шудан ба биҳишт муайян кардааст. Пас дар маҷмўъ чӣ ҳосил мекунем?
Ба ғайри ин баъзе қувваҳои иртиҷоӣ аз хориҷа ба мардуми тоҷик камоли матлубро дар шакли барқарор кардани хилофати араб бор кардан мехоҳанд. Яъне набудани чунин идеал чунин хатарҳоро эҷод мекунад.
Маънии зиндагӣ, яъне ҳаёт чист? Барои сарватмандони рус (агар мардикор бошӣ) хизмат кардан, шиками худу хонаводаро сер кардан ва боз бача зиёд намудан, ки ин бачаҳо боз ба Русия раванду хидмати онҳоро бикунанд?
Идеали миллии тоҷикон кадом аст? Он дар кадом асарҳои адабиву илмӣ ифода ёфтааст? Шумо оиди ин масъала чӣ фикр доред, хонандагони азиз?
пятница, 5 декабря 2008 г.
Кулоҳи миллӣ чаро кам мешавад?
Каллапўшро ба забони тоҷикӣ асосан кулоҳ мегўянд. Як маънои асосии кулоҳ тоҷ аст.
Фирдавсӣ гуфтааст:
Чунин гуфт, к-оини тахту кулоҳ,
Каюмарс овард, к-ў буд шоҳ.
Дар байни мардум кулоҳро тоқӣ ё қалпоқ низ мегўянд. Дар Самарқанд ва дигар шаҳру ноҳияҳои Осиёи Марказӣ мардумони тоҷику ўзбек асосан каллапўши қаланфурнусхаи сиёҳи нақшҳояш сафедро мепўшанд.
Дар байни баъзе намозхонҳо каллапўши сафед расм гардида буд. Ба ривояте расули акрам кулоҳи сафед мепўшидаанд.
Мардуми моро дар хориҷ аз кишвар бо ҳамин кулоҳи чустии қаланфурнусхаашон мешиносанд. Ҳоло дар либосамон ҳамин як нишонаи миллӣ боқӣ мондааст. Ва ба қадри он бояд расид. Чаро қаланфурнусха?
Ин нақше, ки ба қаланфур монанд аст, дар асл боли фариштаи балогардонро ифода мекунад.
Агар филмҳои таърихиро дида бошед, дар тоҷи шоҳони бостонии Эрону Осиёи Марказӣ нақше аз болҳо ҳастанд. Яъне ба каллапўш кашидани расми боли фариштаи балогардон таърихи хеле қадима дошта аз решаҳои бостонии ин нақш гувоҳи медиҳад.
Имрўзҳо дар кўчаҳои Самарқанд мардҳое, ки дар сар кулоҳи чоргўшаи рангҳояш тира доранд, бисёр ба чашм мерасанд. Чунин кулоҳро замонҳои пеш ба ғайри як-ду тотори қазонӣ касе намепўшид. Аммо ба хотири он ки ин гуна кулоҳ ҳам арзон асту ҳам чиркбардор бисёр намозхонҳо ба он таваҷҷўҳ пайдо кардаанд.
Ягон имомхатибро лозим аст, ки дар вақти амр бар маъруф ва наҳй аз мункар бигўяд: Гумон мекунед, ки чирки кулоҳи тираранги шуморо худо намебинад? Магар намедонед, ки паёмбар кулоҳи сафед ба сар мекард?
Дар замони шўравӣ сари луч гаштан ва дар маҷлисҳо сарлуч нишастан расм гардида буд.
Танҳо шоири самарқандӣ Салим Кенҷа дар ягон маҷлиси расмӣ кулоҳи чустии худро (чустиҳо низ суғданд) намегирифт. Вақте ки роҳбарони коммунист ба ў фишор оварданд, ки аз омўзгорӣ дар донишкадаи омўзгорӣ маҳрум хоҳанд кард, боз ҳам тоқиро аз сар нагирифт ва гуфт:
- Ин ягона нишони миллии ман аст. Ман агар аз баҳри ҳамин низ гузарам, пас тоҷик нестам.
Ў дар ин бора шеъру ҳикоя низ навиштааст.
Ман ҳам як кулоҳи болифариштагӣ (чустӣ) дорам. Аммо бо назардошти саломатиам ва вазъи обу ҳаво гоҳ-гоҳ мепўшам, дар ҳама маъракаҳои серодам ба сар мениҳам, то ки фариштаи балогардон доим болои сарам бошад, маро аз чашми бад ва дигар балоҳои ногаҳонӣ муҳофизат кунад.
Вақте ки онро ба сар мениҳам, гўё ки ба дилам рўшание ворид мешавад, нур ва ҷилои аҳуроӣ.
Ба ғайри кулоҳи чоргўшаи болифариштагӣ тоҷикон кулоҳҳои хушобуранги дигар низ доранд, ки расми пўшидани онҳо дар Тоҷикистон аз байн нарафтааст ва дар онҳо низ нақшҳои бостонӣ ҳастанд. Аммо ба сабаби мавҷудияти нақшҳои сурхаш дар маъракаҳои таъзия пўшидани онҳо мувофиқ нест. Кулоҳи чустии болифариштагӣ бошад, бо матои сиёҳи гулҳояш сафед ба ҳама гуна маъракаҳо чӣ азодориву чӣ базмҳои хурсандӣ мувофиқ аст.
Фирдавсӣ гуфтааст:
Чунин гуфт, к-оини тахту кулоҳ,
Каюмарс овард, к-ў буд шоҳ.
Дар байни мардум кулоҳро тоқӣ ё қалпоқ низ мегўянд. Дар Самарқанд ва дигар шаҳру ноҳияҳои Осиёи Марказӣ мардумони тоҷику ўзбек асосан каллапўши қаланфурнусхаи сиёҳи нақшҳояш сафедро мепўшанд.
Дар байни баъзе намозхонҳо каллапўши сафед расм гардида буд. Ба ривояте расули акрам кулоҳи сафед мепўшидаанд.
Мардуми моро дар хориҷ аз кишвар бо ҳамин кулоҳи чустии қаланфурнусхаашон мешиносанд. Ҳоло дар либосамон ҳамин як нишонаи миллӣ боқӣ мондааст. Ва ба қадри он бояд расид. Чаро қаланфурнусха?
Ин нақше, ки ба қаланфур монанд аст, дар асл боли фариштаи балогардонро ифода мекунад.
Агар филмҳои таърихиро дида бошед, дар тоҷи шоҳони бостонии Эрону Осиёи Марказӣ нақше аз болҳо ҳастанд. Яъне ба каллапўш кашидани расми боли фариштаи балогардон таърихи хеле қадима дошта аз решаҳои бостонии ин нақш гувоҳи медиҳад.
Имрўзҳо дар кўчаҳои Самарқанд мардҳое, ки дар сар кулоҳи чоргўшаи рангҳояш тира доранд, бисёр ба чашм мерасанд. Чунин кулоҳро замонҳои пеш ба ғайри як-ду тотори қазонӣ касе намепўшид. Аммо ба хотири он ки ин гуна кулоҳ ҳам арзон асту ҳам чиркбардор бисёр намозхонҳо ба он таваҷҷўҳ пайдо кардаанд.
Ягон имомхатибро лозим аст, ки дар вақти амр бар маъруф ва наҳй аз мункар бигўяд: Гумон мекунед, ки чирки кулоҳи тираранги шуморо худо намебинад? Магар намедонед, ки паёмбар кулоҳи сафед ба сар мекард?
Дар замони шўравӣ сари луч гаштан ва дар маҷлисҳо сарлуч нишастан расм гардида буд.
Танҳо шоири самарқандӣ Салим Кенҷа дар ягон маҷлиси расмӣ кулоҳи чустии худро (чустиҳо низ суғданд) намегирифт. Вақте ки роҳбарони коммунист ба ў фишор оварданд, ки аз омўзгорӣ дар донишкадаи омўзгорӣ маҳрум хоҳанд кард, боз ҳам тоқиро аз сар нагирифт ва гуфт:
- Ин ягона нишони миллии ман аст. Ман агар аз баҳри ҳамин низ гузарам, пас тоҷик нестам.
Ў дар ин бора шеъру ҳикоя низ навиштааст.
Ман ҳам як кулоҳи болифариштагӣ (чустӣ) дорам. Аммо бо назардошти саломатиам ва вазъи обу ҳаво гоҳ-гоҳ мепўшам, дар ҳама маъракаҳои серодам ба сар мениҳам, то ки фариштаи балогардон доим болои сарам бошад, маро аз чашми бад ва дигар балоҳои ногаҳонӣ муҳофизат кунад.
Вақте ки онро ба сар мениҳам, гўё ки ба дилам рўшание ворид мешавад, нур ва ҷилои аҳуроӣ.
Ба ғайри кулоҳи чоргўшаи болифариштагӣ тоҷикон кулоҳҳои хушобуранги дигар низ доранд, ки расми пўшидани онҳо дар Тоҷикистон аз байн нарафтааст ва дар онҳо низ нақшҳои бостонӣ ҳастанд. Аммо ба сабаби мавҷудияти нақшҳои сурхаш дар маъракаҳои таъзия пўшидани онҳо мувофиқ нест. Кулоҳи чустии болифариштагӣ бошад, бо матои сиёҳи гулҳояш сафед ба ҳама гуна маъракаҳо чӣ азодориву чӣ базмҳои хурсандӣ мувофиқ аст.
среда, 3 декабря 2008 г.
Китоби нави Ўктам Иброҳим
Китоби нави насрнависи тоҷики Самарқанд Ўктам Иброҳимро таҳти унвони «Озодмарде аз шаҳри бостонӣ. Марсияи тирамоҳ» нашриёти «Зарафшон» ба табъ расонд. Қисми авали китоб аз ҳаёти тадбиркор О.Файзуллоев ҳикоя мекунад. Бахши «Марсияи тирамоҳ» аз ҳикояҳо ва андешаҳои муаллиф мураттаб гардидааст. Ўктам яке аз шогирдони Фазлиддин Муҳамадиев буд. Шогирди чунин устоди бузург будан боиси ифтихор аст.
Ҳоло чанд фиқра – андешаҳои ўро ба блогхонҳо пешниҳод мекунам, то ки бо сабки нигориши ин адиби самарқандӣ шинос шаванд.
ПАРЕШОНЕМ
Мо ҳама парокандаем, парешонем чун поши ситораҳои фалак… Парешонему ба ҳар сў давонем чун мўрчагон… Яке бор мекашад ба манзил, яке аз паси сарват битозад, яке аз паи шўҳрат, дигаре аз паи ёри саҳиқад, оне аз паи лаззати шаҳвонӣ тозон асту дартоз. Тозон асту дартоз. Кай ором гирад инсон? Кай мақсади асл шиносад одамизод? Яке барои озору тўҳмати дигаре хобаш намебарад, оне аз оташи ишқи нигоре печутоб дораду шабзиндадор аст, яке ба мотам нишаста, дигаре бехабар аз хазони умр сархуши сандуқи тиллояш аст… Кай мақсади асл шиносад одамизод?
ДИЛИ МАН
Ман ба се забон менависам… аммо лафзи модариам тоҷикист. Он маро чун ватан, шири поки модар ва ишқи ҳақиқист, чун дил дар қафаси сина аст. Ончуноне, ки инсон бе дил зиндагӣ карда наметавонад, рустанӣ бе реша, бехок, бе об, бе ғизо, бе нури хуршед, ман ҳам бе забони модариам – забони тоҷикиам зиндагӣ наметавонам кард…
МАРО ЧАҲОРПОРА СОЗЕД
Эй онҳое, ки дини мубини ислом мегўеду дини муқаддаси насронӣ ва ҳар яке дину оин, забони миллати хешро волотар мехонед, маро чаҳорпора созед. Ғарқаи хунам кунед, ба хун ғалтонам кунед. Сипас ҷисми чаҳорқисматшудаам, сари буридаам,дили захмиву афгорамро, ки баҳри ҳар яке Шумо месўхт, дар оташ бисўзед. Ҷисмамро бисўзед, хокистарамро дар сатҳи мавҷҳои саркаши дарёи Зарафшон чун кофур, амсоли мушки анбар биафшонед, то он бо хоку оби диёрам, ки маро парвардааст, биомезад. Ва ман осоиш хоҳам ёфт, оташи рўҳи исёнкорам хомўш мешавад, дили афгорам тасаллӣ меёбад. Захмҳои носури дилам якояк шифо меёбанд. Лаҳзае вуҷуди дар гулхани оташ сўхтаам роҳи Шуморо мунаввар месозад…
Маро чаҳорпора созед ва дар оташи пок бисўзед, эй «бузургон», «хирадмандон», «пешвоён»-и миллату нажодҳо, дину оинҳо! Як яздонпараст, як дарвеши хирқапўш, як зодаи одамро, ки башардўст аст, бисўзед дар оташи ҷаҳлу таассуб ва миллатгароии хеш…
Ҳоло чанд фиқра – андешаҳои ўро ба блогхонҳо пешниҳод мекунам, то ки бо сабки нигориши ин адиби самарқандӣ шинос шаванд.
ПАРЕШОНЕМ
Мо ҳама парокандаем, парешонем чун поши ситораҳои фалак… Парешонему ба ҳар сў давонем чун мўрчагон… Яке бор мекашад ба манзил, яке аз паси сарват битозад, яке аз паи шўҳрат, дигаре аз паи ёри саҳиқад, оне аз паи лаззати шаҳвонӣ тозон асту дартоз. Тозон асту дартоз. Кай ором гирад инсон? Кай мақсади асл шиносад одамизод? Яке барои озору тўҳмати дигаре хобаш намебарад, оне аз оташи ишқи нигоре печутоб дораду шабзиндадор аст, яке ба мотам нишаста, дигаре бехабар аз хазони умр сархуши сандуқи тиллояш аст… Кай мақсади асл шиносад одамизод?
ДИЛИ МАН
Ман ба се забон менависам… аммо лафзи модариам тоҷикист. Он маро чун ватан, шири поки модар ва ишқи ҳақиқист, чун дил дар қафаси сина аст. Ончуноне, ки инсон бе дил зиндагӣ карда наметавонад, рустанӣ бе реша, бехок, бе об, бе ғизо, бе нури хуршед, ман ҳам бе забони модариам – забони тоҷикиам зиндагӣ наметавонам кард…
МАРО ЧАҲОРПОРА СОЗЕД
Эй онҳое, ки дини мубини ислом мегўеду дини муқаддаси насронӣ ва ҳар яке дину оин, забони миллати хешро волотар мехонед, маро чаҳорпора созед. Ғарқаи хунам кунед, ба хун ғалтонам кунед. Сипас ҷисми чаҳорқисматшудаам, сари буридаам,дили захмиву афгорамро, ки баҳри ҳар яке Шумо месўхт, дар оташ бисўзед. Ҷисмамро бисўзед, хокистарамро дар сатҳи мавҷҳои саркаши дарёи Зарафшон чун кофур, амсоли мушки анбар биафшонед, то он бо хоку оби диёрам, ки маро парвардааст, биомезад. Ва ман осоиш хоҳам ёфт, оташи рўҳи исёнкорам хомўш мешавад, дили афгорам тасаллӣ меёбад. Захмҳои носури дилам якояк шифо меёбанд. Лаҳзае вуҷуди дар гулхани оташ сўхтаам роҳи Шуморо мунаввар месозад…
Маро чаҳорпора созед ва дар оташи пок бисўзед, эй «бузургон», «хирадмандон», «пешвоён»-и миллату нажодҳо, дину оинҳо! Як яздонпараст, як дарвеши хирқапўш, як зодаи одамро, ки башардўст аст, бисўзед дар оташи ҷаҳлу таассуб ва миллатгароии хеш…
среда, 26 ноября 2008 г.
Инсоф
Инсоф асоси асосҳои ахлоқи инсон аст. Бисёр гуфтанду мегўянд, ки асосҳои ахлоқи ҷомеаро дин муайян мекунад.
Аммо то пайдоиши динҳо ахлоқ бар кадом пояҳо устувор буд?
Ин пояҳо адолат ва инсоф ном доштанд. Моли касеро дуздидан ва ҳоли ўро табоҳ кардан аз рўи инсоф нест – мегуфтанд дар қадимзамони бединӣ одамон.
Инсоният (мо инро мехоҳем ё на) ба сўи бехудои равон аст. Табиист, ки зарфияту таъсиру аҳамияти вожаҳои инсофу адолат хоҳад афзуд. Хоҳ-нохоҳ ҷомеа барои худ қонунҳои устуворкунандаи адлу инсофро зиёдтар эҷод ва устувор хоҳад намуд.
Агар яке дар зару неъматҳои фаровон ғарқ бошаду каси дигар азоби тангдасти бикашад – хонаводаи хешро бо ғизои хубу моддиву маънавӣ таъмин карда натавонад, аз рўи инсоф нахоҳад буд.
Аммо бо ақидаи «Ба худодода ситеза накун, ба худодода худо додааст», ин нобаробарию ноинсофиро ҳукми қонунӣ бахшидаанд.
Агар ин сарватманд сарваташро бо роҳи ҳалол ба даст оварда бошад, сарвати ўро кашида гирифта ба нодор бидодан аз рўи инсоф нест.
Инсоф он аст, ки сарватманд ба воситаи фондҳои хайрия ба камбизоат кўмак бирасонад ва адолат он аст, ки қонуну дастгоҳи ҳукуматӣ ба сарватмандшавии ғайриқонунӣ роҳ надиҳад ва камбизоат бо ҳимояи иҷтимоӣ таъмин бошад.
Инсоф пояи адолат аст. Аммо то пурра устувор шудани инсоф дар ҷомеа дин лозим аст.
Зеро бисёр касон аз тарси азоби дўзах ба беинсофӣ роҳ намедиҳанд. Виҷдони онҳо дар тараҳҳуму шафқат ба инсон не, бар ақоиди динӣ устувор аст.
Аммо то пайдоиши динҳо ахлоқ бар кадом пояҳо устувор буд?
Ин пояҳо адолат ва инсоф ном доштанд. Моли касеро дуздидан ва ҳоли ўро табоҳ кардан аз рўи инсоф нест – мегуфтанд дар қадимзамони бединӣ одамон.
Инсоният (мо инро мехоҳем ё на) ба сўи бехудои равон аст. Табиист, ки зарфияту таъсиру аҳамияти вожаҳои инсофу адолат хоҳад афзуд. Хоҳ-нохоҳ ҷомеа барои худ қонунҳои устуворкунандаи адлу инсофро зиёдтар эҷод ва устувор хоҳад намуд.
Агар яке дар зару неъматҳои фаровон ғарқ бошаду каси дигар азоби тангдасти бикашад – хонаводаи хешро бо ғизои хубу моддиву маънавӣ таъмин карда натавонад, аз рўи инсоф нахоҳад буд.
Аммо бо ақидаи «Ба худодода ситеза накун, ба худодода худо додааст», ин нобаробарию ноинсофиро ҳукми қонунӣ бахшидаанд.
Агар ин сарватманд сарваташро бо роҳи ҳалол ба даст оварда бошад, сарвати ўро кашида гирифта ба нодор бидодан аз рўи инсоф нест.
Инсоф он аст, ки сарватманд ба воситаи фондҳои хайрия ба камбизоат кўмак бирасонад ва адолат он аст, ки қонуну дастгоҳи ҳукуматӣ ба сарватмандшавии ғайриқонунӣ роҳ надиҳад ва камбизоат бо ҳимояи иҷтимоӣ таъмин бошад.
Инсоф пояи адолат аст. Аммо то пурра устувор шудани инсоф дар ҷомеа дин лозим аст.
Зеро бисёр касон аз тарси азоби дўзах ба беинсофӣ роҳ намедиҳанд. Виҷдони онҳо дар тараҳҳуму шафқат ба инсон не, бар ақоиди динӣ устувор аст.
Муаллим ва гўсола
Муаллими дарси забон ва адабиёти тоҷики мактаби таълими ҳамагонии ман таълим гирифта Эҳсон Тўрақулов (рўҳаш шод бод!) одами хеле хуб буд. Зиёии ҳақиқӣ буд – ба кори худ хеле дилсўзона муносибат мекард. Агар ягон талаба вазифаро иҷро накарда бошад, дар бораи он ки ҷавоне ба омўзиши илм чунин муносибат кунад, оқибат чӣ хоҳад шуд, бо мисолҳо хеле дилсўзона гап мезад. Намунаи ибрат буд – ҳам дар рафтор ҳам дар гуфтор. Хати зебо дошт. Либосаш, андомаш, бачаҳояш, ҳатто велосипедаш доимо тозаю зебо буданд. Гардеро на дар либосашу на дар дучархааш медидед.
Ба мисли ҳар як одами бофарҳанги шўравӣ ўро низ аз маоши каме, ки мегирифт, маҷбурӣ ба рўзномаи «Правда» – бузургтарин рўзномаи русии коммунистони шўравӣ обуна мекунонданд, ҳол он ки ў коммунист набуд. Вале ғояҳои неки коммунистиро мепазируфт. Боре ман аз ў пурсида будам: – Муаллим шумо «Правда»-ро мехонед?
Ў гуфт: – Бисёр касон рўзнома намехонанд, рўзномаҳоро ба ҷои қоғази туалет ё ягон кори дигар истифода мекунанд. Ман ҳам «Правда» мегирам. Аммо дар дарвозаи ҳавлӣ қуттии почта надорам. Барои ҳамин қуттиро харидан моҳонаам намерасад. Азбаски барои гову гўсола оғил ҳам сохта натавонистам, онҳоро дар дарвозахона ҷой додаам.
Хаткашон «Правда»-ро аз сўрохи дарвозаам ба дарун тела дода меравад. Баъд онро гўсола мехўрад.
Коммунистон ҳоло даъво мекунанд, ки тиражи нашрияҳои мо ба миллионҳо нусха мерасид, аммо медонистанд, ки ин миллион нусхаҳо чӣ мешуданд. Масалан дар бошишгоҳҳои истироҳатии деҳқонон дастаҳои нокушода мехобиданд.
Сипас ман ҳам рўзноманигор шудам. Ёдам ҳаст, ки тирожи ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат»-ро, ки дар он муовини сардабир будам, ба сад ҳазор расонида будем (тирожи ҳозирааш – 2 ҳазор). Гоҳ-гоҳ «Правда» – хўроки гўсолаи омўзгори адабиёти мактабам ба ёдам мерасид ва аз худ мепурсидам: оё бо он маоши каме, ки омўзгорон мегиранд, нашрияи мо низ вазифаи худро иҷро карда метавонад?
Охир муаллим маҷбур аст, дар вақти фориғ аз дарс танҳо бо корҳое машғул шавад, ки камбуди маошро каме ҳам ҷуброн мекунанд. Он гоҳ ба хондани нашрияе вақт ку?
Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон равшан нишон дод, ки бо вуҷуди тирожҳои калони нашрияҳову китобҳо қашшоқии маънавӣ, ки заминаи ин ҷанг гардид, дар ҷомеа вуҷуд доштааст.
Ба мисли ҳар як одами бофарҳанги шўравӣ ўро низ аз маоши каме, ки мегирифт, маҷбурӣ ба рўзномаи «Правда» – бузургтарин рўзномаи русии коммунистони шўравӣ обуна мекунонданд, ҳол он ки ў коммунист набуд. Вале ғояҳои неки коммунистиро мепазируфт. Боре ман аз ў пурсида будам: – Муаллим шумо «Правда»-ро мехонед?
Ў гуфт: – Бисёр касон рўзнома намехонанд, рўзномаҳоро ба ҷои қоғази туалет ё ягон кори дигар истифода мекунанд. Ман ҳам «Правда» мегирам. Аммо дар дарвозаи ҳавлӣ қуттии почта надорам. Барои ҳамин қуттиро харидан моҳонаам намерасад. Азбаски барои гову гўсола оғил ҳам сохта натавонистам, онҳоро дар дарвозахона ҷой додаам.
Хаткашон «Правда»-ро аз сўрохи дарвозаам ба дарун тела дода меравад. Баъд онро гўсола мехўрад.
Коммунистон ҳоло даъво мекунанд, ки тиражи нашрияҳои мо ба миллионҳо нусха мерасид, аммо медонистанд, ки ин миллион нусхаҳо чӣ мешуданд. Масалан дар бошишгоҳҳои истироҳатии деҳқонон дастаҳои нокушода мехобиданд.
Сипас ман ҳам рўзноманигор шудам. Ёдам ҳаст, ки тирожи ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат»-ро, ки дар он муовини сардабир будам, ба сад ҳазор расонида будем (тирожи ҳозирааш – 2 ҳазор). Гоҳ-гоҳ «Правда» – хўроки гўсолаи омўзгори адабиёти мактабам ба ёдам мерасид ва аз худ мепурсидам: оё бо он маоши каме, ки омўзгорон мегиранд, нашрияи мо низ вазифаи худро иҷро карда метавонад?
Охир муаллим маҷбур аст, дар вақти фориғ аз дарс танҳо бо корҳое машғул шавад, ки камбуди маошро каме ҳам ҷуброн мекунанд. Он гоҳ ба хондани нашрияе вақт ку?
Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон равшан нишон дод, ки бо вуҷуди тирожҳои калони нашрияҳову китобҳо қашшоқии маънавӣ, ки заминаи ин ҷанг гардид, дар ҷомеа вуҷуд доштааст.
четверг, 20 ноября 2008 г.
Ин даҳан ё калўшкўҳна?
Дар блоги «Андеша» аз ҷониби яке иборае садо дод, ки дар он президенти Ўзбекистон Ислом Каримов номбар гардид. Гўё ба ибораи ғалати як омӣ президенти Тоҷикистон президенти Ўзбекистонро ба зону шинонда бошад. Чунин ҳарфҳоро касоне бофта мебароранд, ки муносибатҳои байни Ўзбекистону Тоҷикистонро сард кардан мехоҳанд. Инро рўзноманигорони тоҷик бояд доим дар мадди назар дошта бошанд. Дар бораи характери президенти кунунии Ўзбекистон бошад, ҳама хуб медонанд, ки ўро ҳатто пайғамбар ба зону шинонда наметавонад. Ў ҳатто зери таъсири абарқудратҳо – Маскаву Вашингтон қарор надорад.
Вақте ки миллионҳо тоҷикистонии дар Ўзбекистон хешутабордор ва миллионҳо ўзбекистонии дар Тоҷикистон хешутабордор ҳар шаб «Эй худо, муносибатҳои Тоҷикистону Ўзбукистонро беҳтар кун!» гуфта дуо мекунанд, то ки равуои бевиза барқарор шавад, чунин ҳарфҳои ғаразнокро иқтибос кардан як намуди вайронкорист.
Вақте ки миллионҳо тоҷикистонии дар Ўзбекистон хешутабордор ва миллионҳо ўзбекистонии дар Тоҷикистон хешутабордор ҳар шаб «Эй худо, муносибатҳои Тоҷикистону Ўзбукистонро беҳтар кун!» гуфта дуо мекунанд, то ки равуои бевиза барқарор шавад, чунин ҳарфҳои ғаразнокро иқтибос кардан як намуди вайронкорист.
понедельник, 17 ноября 2008 г.
Дарозтарин тоҷик
Телеширкати «Мир» дарозтарин тоҷик Меҳроҷ Каримовро нишон дод – баландии қадаш 2м.17см. Ў ҳоло ҷавони солим буда боз ҳам имкони дароз кардани қади худро дорад. Аммо намедонам, бо муштзанӣ машғул гардиданаш ба ў ягон миллион доллар фоида меорад ё не. Агар дар бозии баскетбол маҳорат медошт, танҳо барои чунин қад NBA чанд миллион доллар медод. Агар мақоли «Кулли дарозҳо аҳмақанд» дурўғ бошад, ҳатман чунин хоҳад кард.
Подписаться на:
Сообщения (Atom)