среда, 7 января 2026 г.

Асоси ҳуввияти миллӣ чист?

Аз ин пеш навишта будам ки ҳуввияти миллии тоҷикон аз кадом бахшҳо иборатанд ва он аносири зиёд дорад. 

Аммо пешрафти миллат ба он вобаста аст ки мо кадом унсурро дар авлавият қарор додаем.

Дин, дониши фалсафӣ ,таърих ё забону адабиёту фарҳанг?

То замони шӯравӣ ҳуввияти миллӣ динмеҳвар ва адабиётмеҳвар буд. Бузургтарин алломаҳои дин ва аҳли тасаввуф форсизабон ва эронитабор буданд. Имом Абӯҳанифа, Имом Мотурудӣ, Имом Муҳаммад Бухорӣ, аз асосгузорони тариқат дар Варорӯд Абӯ Юсуф Ҳамадонӣ, Баҳоваддини Нақшбанд, Абдухолиқ Ғиждувонӣ, Хоҷа Аҳрор, Махдуми Аъзами Даҳбедӣ ва дигарон.

ЯК КӮДАКЕ НАМУРД!...

Тоҷик баланд шуд 

              зидди фашизми Рус

чун Рустами Далер 

              бар зидди Ашкбӯс!


«Ман тоҷикам!» - гуфту 

          Қобил, ки ҷон бидод, 

Бар мардуми худ он

           панди замон бидод.

 Агар давре нест Айнизо

Агар давронест бе Мирзо 

Агар шеър нест маънозо 

Ва аз он нест ҳеҷ изо

Ҳуши маснуӣ хонад ин хунё 

Аҷаб нодор аст ин дунё.


Яке мир асту каллааш кӯдак

Яке пир асту каллааш пучак 

Яке соҳиби сарвати Қорун 

Яке бепул ва саргардун 

Ҳуши маснуӣ хонад ин хунё 

Аҷаб маккор аст ин дунё.



Яке бар арш рафт бе нардбон

Яке мансабдор шуд осон 

Яке алломаю сарсон

Даҳонҳо дӯхта бе ресмон 

Ҳуши маснуӣ хонад ин хунё 

Аҷаб ҷаббор аст ин дунё.


Яке дарёву мондааст бе об

Яке дар хоби ғафлатзо хоб

Яке дуздида кирмаки шабтоб 

Ва ӯ шуд гавҳари ноёб 

Ҳуши маснуӣ хонад ин хунё 

Аҷаб бемор аст ин дунё.


Яке шер асту дар амал рӯбоҳ 

Яке шоҳасту ақлкӯтоҳ

Яке шоир, вале маддоҳ

Яке абр аст пеши моҳ

Ҳуши маснуӣ хонад ин хунё 

Аҷаб беор аст ин дунё.


Подстрочный перевод автора


Если наш мир не рождает гения как Айни,

Если нет поэта настоящего как Мирзо

Если поэзия не рождает нового смысла 

И за это никому не стыдно 

ИИ споёт такую песню:

Мир стал беден как безжизненная пустыня 


Если один стал мером но умом ребенок 

Другой духовным учителем но голова пустая 

У одного скупца денег на полмира

Другой без денег бродяга и гостарбайтер

ИИ споёт такую песню

Нужен ли людям такой мир несчастный?


Если один поднялся без лестницы до небес 

Другой без опыта получил большую должность 

А настоящий мыслитель остался без дела 

А рот других сшили без нитек 

ИИ споёт такую песню 

Наверно тут все забыли за что живут 


Если один как океан но стал безводным

А другой погружён в сон безмолвный 

А нашедший светлячок стал первооткрывателем 

И для простолюдинов учёным 

ИИ споёт такую песню 

У вас всё в порядке с головой?


Если один лев хитрый и лисоподобен 

Другой падишах но умственно отсталый 

Другой поэт только хвалит одних руководителей 

И затмевает Луной Солнца 

ИИ споёт такую песню 

Ваш мир мне как кост в горле.

Муайян кардани ҷанбаҳои ҳуввияти миллӣ аз масъалаҳои муҳими фарҳангиён ва донишмандони тоҷик аст.

Агар ин корро ба солҳои минбаъда вогузор кунанд, оқибатҳои номатлуб хоҳад дошт.

Ҳуввияти миллӣ ба мисли як дарахт аст.Иборат аз решаҳои ба чашм ноаён, тана, шоху баргҳо.

Решаҳои ҳуввияти миллии тоҷикон ба замонҳои қадим рафта мерасанд. Яъне ба он замон, ки аввалин оине бо номи митроизм пайдо шудааст. Баъд ин оин ҷои худро ба оини зардуштӣ додааст. Фарҳанги ҳар дуи ин оинҳо ба вуҷуд оварда ориёӣ ҳисоб мешавад.

Яъне ҳуввияти миллии тоҷикон ориёимеҳвар аст.

Хоҳӣ нашавӣ расво ҳамранги ҷамоат бош

Аз хат нарав берун 

Марра ба деги ош.

Оре чунин гӯянд 

ва роҳ чунин пӯянд

Аммо ману ҳамроҳон

Чанд каси ҷонкоҳон

Соҳибнигаҳи дигар 

Рафтем раҳи дигар.

 Светофори роҳкушо

Барои ман қирмизист,

Ранги зарду сабзтоб 

Барои дигарон навист.

Зеро ки ҳеҷ нафаҳмидам 

Фиребгариву макр чист.

Дар ин замони пурфасод 

Намедонам чӣ тавр зист.

Гар Истадӣ, каме биист

Суолро посух аст чунин 

Лабиринт шуд зиндагӣ 

Ва як раҳи кушода нест.

Ба посухи шикоятам

"Бале"-ро ӯ "бало" навист.

Шеър -як рукни асосии ҳуввияти миллӣ

Бикуш он замонаро

Ки мекушад таронаро 

Даруни чашм мекушад 

Нигоҳи шоиронаро.

Устод Лоиқ бе сабаб чунин нагуфтааст.

Зеро аз замони падари шеъри форсӣ Рӯдакӣ сар карда то имрӯз назм дар фарҳанги миллӣ авлавият дорад.

ОЗОДӢ ДАР ФАРҲАНГИ ТОҶИКӢ

Озодӣ, ирода, ихтиёр аз қадим мафҳумҳои асосии зиндагии инсони худшинос будаанд.

Рӯдакӣ гуфтааст:

Бо дода қаноъат куну бо дод бизӣ

Дар банди такаллуф машав, озод бизӣ.

Фирдавсӣ:

Зи шоҳон касе чун Сиёвуш набуд 

Чун ӯ роду озоду хомӯш набуд.

АЗ ДАФТАРЧАИ ХОМКОРӢ

Эй раҳбари бедодӣ

Маҳдудгари озодӣ 

Ту кай хабар дорӣ

Аз кайфияти эҷодӣ

Илҳоми Худододӣ?

 Аҳуроям бароям интихоб карда будас кор

Ҳароратсанҷ бошам дар ҷамъияти бемор.

Ва ҳар рӯз бонг мезанам аз табу тобаш

Ки бедораш кунам аз хоби нобобаш.

Вале дар ӯ  намебинам осоре зи ҳушёрӣ 

Чу ӯро гипноз кардаанд ба маккорӣ

Ва гипнозкарда моли ӯ бурда 

Ва рӯшноиро аз рӯзияш хӯрда.

Чу хобида баробар аст бо мурда.

Дилам хун асту озурда, 

Дилам хун асту озурда.

Ки машҳур аст:" ҳоли бемордор

Ба ҳар ҳол бадтар аз бемор".